Zakrzepica to choroba związana z powstawaniem skrzepów krwi w naczyniach krwionośnych. Najczęściej dotyczy żył głębokich nóg, ale problem może mieć znacznie poważniejsze konsekwencje niż sam ból czy obrzęk kończyny. Skrzep może ograniczać przepływ krwi, powodować stan zapalny, a w najgroźniejszym scenariuszu przemieścić się do płuc i doprowadzić do zatorowości płucnej. NFZ podkreśla, że zakrzepicy nie należy bagatelizować, ponieważ nieleczona może prowadzić do poważnych powikłań.
Skąd bierze się zakrzepica?
Do zakrzepicy dochodzi wtedy, gdy w naczyniu krwionośnym tworzy się skrzep utrudniający prawidłowy przepływ krwi. Sprzyjają temu przede wszystkim trzy sytuacje: spowolniony przepływ krwi, uszkodzenie ściany naczynia oraz zwiększona krzepliwość krwi. W praktyce ryzyko może wzrosnąć po operacji, urazie, długim unieruchomieniu, wielogodzinnej podróży, w ciąży, przy otyłości, paleniu papierosów, chorobach przewlekłych lub przy stosowaniu niektórych leków hormonalnych.
Nie oznacza to jednak, że zakrzepica dotyczy wyłącznie osób starszych lub ciężko chorych. Może pojawić się również u osób młodszych, szczególnie wtedy, gdy kilka czynników ryzyka występuje jednocześnie. Przykładem może być długa podróż samolotem, odwodnienie i brak ruchu przez wiele godzin.
Objawy, które powinny zwrócić uwagę
Objawy zakrzepicy bywają podstępne, ponieważ mogą przypominać zwykłe przeciążenie mięśnia, uraz albo problem z krążeniem. Najczęściej pojawia się ból łydki, tkliwość, uczucie napięcia, obrzęk jednej nogi, zaczerwienienie lub wyraźne ocieplenie skóry. Medycyna Praktyczna wskazuje, że przy zakrzepicy żył kończyny dolnej mogą występować m.in. ból łydki podczas chodzenia, jednostronny obrzęk, bolesność uciskowa, ocieplenie kończyny oraz poszerzenie żył powierzchownych.
Szczególnie niepokojące jest to, gdy objawy dotyczą tylko jednej kończyny. Jeżeli jedna łydka jest wyraźnie bardziej opuchnięta, cieplejsza lub bolesna od drugiej, warto potraktować to jako sygnał ostrzegawczy i skontaktować się z lekarzem.
Zakrzepica a zatorowość płucna
Największe zagrożenie pojawia się wtedy, gdy fragment skrzepu odrywa się i wraz z krwią przemieszcza do naczyń płucnych. Może wtedy dojść do zatorowości płucnej, czyli stanu wymagającego pilnej pomocy medycznej. Objawy alarmowe to nagła duszność, ból w klatce piersiowej, kaszel z krwią, omdlenie, silne osłabienie lub przyspieszone bicie serca. CDC wymienia niewyjaśnioną duszność, ból w klatce piersiowej, kaszel z krwią i omdlenie jako częste objawy ostrej zatorowości płucnej.
W takiej sytuacji nie należy czekać ani obserwować, czy objawy „same przejdą”. Potrzebna jest pilna pomoc medyczna.
Jak diagnozuje się zakrzepicę?
Podejrzenie zakrzepicy wymaga konsultacji lekarskiej. Lekarz ocenia objawy, czynniki ryzyka i może skierować pacjenta na badania. Najczęściej wykorzystuje się USG Doppler żył, które pozwala ocenić przepływ krwi i wykryć ewentualny skrzep. Czasem wykonuje się również badania laboratoryjne, np. oznaczenie D-dimerów, ale sam wynik badania krwi nie wystarcza do samodzielnego rozpoznania choroby.
Leczenie zakrzepicy zwykle opiera się na lekach przeciwkrzepliwych. Medycyna Praktyczna podaje, że są one podstawą terapii u chorych, u których nie stwierdzono przeciwwskazań, a schemat leczenia ustala się indywidualnie.
Jak zmniejszyć ryzyko zakrzepicy?
Profilaktyka ma duże znaczenie, zwłaszcza u osób z grupy ryzyka. Najprostsze działania to regularny ruch, unikanie długiego siedzenia bez przerw, picie odpowiedniej ilości wody, utrzymywanie prawidłowej masy ciała i rezygnacja z palenia papierosów. Podczas podróży trwającej kilka godzin warto co jakiś czas wstać, przejść się, poruszać stopami i napinać mięśnie łydek. CDC zaleca m.in. szybki powrót do ruchu po unieruchomieniu oraz konsultację z lekarzem w sprawie pończoch uciskowych lub leków u osób z podwyższonym ryzykiem.
Zakrzepica to choroba, którą można skutecznie leczyć, ale kluczowe jest szybkie rozpoznanie. Niepokojący ból, obrzęk lub ocieplenie jednej nogi powinny skłonić do konsultacji, a objawy takie jak nagła duszność czy ból w klatce piersiowej wymagają pilnej reakcji.
MZ