Model Prochaski i Di Clemente

Model zmiany zachowań Prochaski i Di Clemente

Jednym z modeli w ramach podejścia transteoretycznego jest model zmiany zachowań opracowany przez Jamesa Prochaskę i Carlo DiClemente w latach 80. XX wieku. Model ten opisuje proces zmiany zachowań i nawyków jako sekwencję etapów, które osoba przechodzi w drodze do uzyskania trwałej zmiany. Model Prochaski i DiClemente skupia się na zmianach zachowań związanych z uzależnieniami, ale może być stosowany w kontekście wielu innych problemów behawioralnych. Model ten składa się z czterech głównych etapów.

Prekontemplacja problemu

W tym etapie osoba nie jest świadoma, że istnieje problem z jej zachowaniem lub nie ma motywacji do zmiany. Osoba w prekontemplacji często bagatelizuje lub neguje problem. Terapeuta w tym etapie ma za zadanie budzić świadomość i uświadamiać osobę na temat negatywnych konsekwencji jej zachowania.

Kontemplacja i rozpoznanie problemu

W etapie kontemplacji osoba zaczyna rozważać, że jej zachowanie może być problemem i zaczyna uświadamiać sobie konsekwencje swojego działania. Osoba w tym etapie rozważa, czy warto podjąć kroki w kierunku zmiany, ale może być niepewna lub ambicjonalna co do podjęcia działań. Terapeuta w tym etapie pomaga osobie zrozumieć zalety zmiany i rozważyć opcje.

Działania zmierzające do uzyskania zmiany

W etapie działania osoba podejmuje konkretne kroki w kierunku zmiany zachowania. To jest najbardziej widoczna faza procesu zmiany, w której osoba angażuje się w działania mające na celu rozwiązanie problemu. Terapeuta pomaga w opracowaniu planu działania, uczy skutecznych strategii i monitoruje postępy.

Generalizacja zmiany poza warunki leczenia

W ostatnim etapie, który jest również nazywany etapem utrzymania, osoba pracuje nad utrzymaniem osiągniętych zmian poza kontekstem psychoterapii. To oznacza, że nowe zachowanie staje się trwałym nawykiem, a osoba jest mniej narażona na nawroty do starego zachowania. Terapeuta wspiera osobę w utrzymywaniu zmiany i radzeniu sobie z ewentualnymi trudnościami.

Cechy modelu Prochaski i Di Clemente

Model Prochaski i DiClemente nie jest liniowym procesem, a osoba może wielokrotnie przechodzić przez te etapy, zwłaszcza w przypadku nawrotów lub trudności w utrzymaniu zmiany. Model ten podkreśla, że zmiana zachowania jest procesem stopniowym i że wsparcie terapeutyczne jest istotne na każdym etapie.

Model Prochaski i DiClemente wprowadza pojęcie nawrotu jako potencjalnej części procesu zmiany. Nawrót może wystąpić na każdym etapie poza prekontemplacją i jest traktowany jako naturalna część procesu zmiany. Terapeuta pomaga osobie zrozumieć przyczyny nawrotu i opracować strategie radzenia sobie z nim.

Model Prochaski i DiClemente to model zmiany zachowań, który opisuje proces zmiany w czterech głównych etapach: prekontemplacji, kontemplacji, działania i utrzymania zmiany. Jest to użyteczne narzędzie dla terapeutów do zrozumienia i wspierania pacjentów w procesie osiągania pożądanej zmiany zachowań.