{"id":304,"date":"2023-09-18T21:38:44","date_gmt":"2023-09-18T19:38:44","guid":{"rendered":"https:\/\/psychologuj.pl\/?p=304"},"modified":"2025-07-26T10:39:12","modified_gmt":"2025-07-26T08:39:12","slug":"prawo-efektu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/psychologuj.pl\/psychologia\/prawo-efektu\/","title":{"rendered":"Prawo efektu"},"content":{"rendered":"<p>Prawo efektu Thorndike&#8217;a stwierdza, \u017ce pozytywne wzmocnienie zwi\u0119ksza prawdopodobie\u0144stwo, \u017ce dane zachowanie zostanie powt\u00f3rzone w przysz\u0142o\u015bci, podczas gdy wzmocnienie negatywne zmniejsza to prawdopodobie\u0144stwo. Wyb\u00f3r odpowiednich wzmocnie\u0144 pozytywnych to tylko pierwszy krok w manipulacji zachowaniem instrumentalnym. Wa\u017cna jest tak\u017ce procedura ich stosowania, czyli zestaw regu\u0142 decyduj\u0105cych o cz\u0119stotliwo\u015bci, czasie i rodzaju nagr\u00f3d za konkretne zachowania. Behawiory\u015bci, szczeg\u00f3lnie B.F. Skinner, opracowali r\u00f3\u017cne takie procedury, niekt\u00f3re z nich s\u0105 wyj\u0105tkowo zaawansowane eksperymentalnie.<\/p>\n<h2>Procedura sta\u0142ych odst\u0119p\u00f3w czasowych<\/h2>\n<p>Jedn\u0105 z tych procedur jest procedura sta\u0142ych odst\u0119p\u00f3w czasowych, gdzie zachowanie cz\u0142owieka jest regularnie nagradzane po up\u0142ywie okre\u015blonego czasu, na przyk\u0142ad co pi\u0119\u0107 minut, bez wzgl\u0119du na jego osi\u0105gni\u0119cia. Przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 dziecko, kt\u00f3re otrzymuje cukierki lub uznanie co pi\u0119\u0107 minut, niezale\u017cnie od tego, jakie zadanie wykonuje. Ta procedura jest cz\u0119sto stosowana w instytucjach spo\u0142ecznych, gdzie pracownik otrzymuje wynagrodzenie regularnie, niezale\u017cnie od wydajno\u015bci. Jednak\u017ce ta metoda cz\u0119sto ma negatywne skutki, poniewa\u017c nie zach\u0119ca do wysi\u0142ku i mo\u017ce powodowa\u0107 nierytmiczno\u015b\u0107 w pracy, gdy pracownicy pracuj\u0105 intensywniej tu\u017c przed terminem wyp\u0142aty.<\/p>\n<p>Wa\u017cne jest zrozumienie, \u017ce procedura sta\u0142ych odst\u0119p\u00f3w czasowych nie zawsze jest efektywnym narz\u0119dziem do kontroli zachowa\u0144 ludzkich. Jej wp\u0142yw na ludzkie zachowanie jest cz\u0119sto niewielki, poniewa\u017c nagrody nie s\u0105 bezpo\u015brednio powi\u0105zane z osi\u0105gni\u0119ciami, co mo\u017ce prowadzi\u0107 do braku motywacji do ci\u0119\u017ckiej pracy. Ponadto mo\u017ce to skutkowa\u0107 nierytmicznym tempem pracy, co jest problemem zar\u00f3wno w pracy, jak i w procesie nauki.<\/p>\n<h2>Procedura sta\u0142ych proporcji<\/h2>\n<p>Kolejn\u0105 metod\u0105 wzmacniania jest procedura sta\u0142ych proporcji (fixed ratio schedule). Zgodnie z ni\u0105, jednostka otrzymuje nagrody materialne lub moralne po wykonaniu okre\u015blonej ilo\u015bci pracy. W tej procedurze wzmocnienie wyst\u0119puje regularnie po ka\u017cdej n-tej reakcji. Na przyk\u0142ad ucze\u0144, kt\u00f3ry rozwi\u0105\u017ce okre\u015blon\u0105 liczb\u0119 zada\u0144, pracownik, kt\u00f3ry wyprodukuje okre\u015blon\u0105 ilo\u015b\u0107 detali, czy in\u017cynier, kt\u00f3ry skonstruuje nowe urz\u0105dzenie techniczne, zostan\u0105 nagrodzeni pieni\u0119dzmi lub uznaniem. W tym przypadku rodzaj i intensywno\u015b\u0107 nagrody zale\u017c\u0105 od faktycznych osi\u0105gni\u0119\u0107 jednostki, a nie od up\u0142ywu czasu. Zazwyczaj ta procedura stymuluje aktywno\u015b\u0107 i zwi\u0119ksza tempo dzia\u0142ania. Jej skuteczno\u015b\u0107 zale\u017cy w du\u017cej mierze od odpowiedniego okre\u015blenia, po ilu reakcjach nale\u017cy dostarczy\u0107 nagrod\u0119. Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce ludzie zwykle niech\u0119tnie przystaj\u0105 na t\u0119 procedur\u0119 i staraj\u0105 si\u0119 jej unika\u0107, je\u015bli to mo\u017cliwe. To zjawisko zas\u0142uguje na dalsze badania.<\/p>\n<h2>Procedura\u00a0zmiennych odst\u0119p\u00f3w czasowych<\/h2>\n<p>Trzeci\u0105 istniej\u0105c\u0105 metod\u0105 jest procedura zmiennych odst\u0119p\u00f3w czasowych (variable interval schedule). Jest ona zdecydowanie inna ni\u017c poprzednie. W ramach tej procedury nagrody s\u0105 nieregularne, a czas mi\u0119dzy reakcj\u0105 a nagrod\u0105 zmienia si\u0119 losowo. Na przyk\u0142ad, w <a href=\"https:\/\/psychologuj.pl\/psychologia\/eksperymenty-psychologiczne\/\">eksperymencie psychologicznym<\/a> osoba mo\u017ce rozwi\u0105zywa\u0107 zagadki logiczne lub uczy\u0107 si\u0119 nowego tekstu, a badacz nagradza j\u0105 po 10, 20, 30, 40, 50 lub 60 sekundach. Chocia\u017c \u015bredni czas mi\u0119dzy nagrodami wynosi 35 sekund, to jest to zmienne i nieprzewidywalne, wahaj\u0105c si\u0119 od 10 do 60 sekund. W rezultacie osoba nie mo\u017ce przewidzie\u0107, kiedy zostanie nagrodzona, co wprowadza element niepewno\u015bci. Ta procedura jest do\u015b\u0107 popularna w \u017cyciu spo\u0142ecznym, na przyk\u0142ad pisarz nie mo\u017ce dok\u0142adnie przewidzie\u0107, kiedy otrzyma honorarium, a ludzie zakochani wyznaj\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 w nieregularnych odst\u0119pach czasu. Awansowanie na stanowisko kierownicze r\u00f3wnie\u017c cz\u0119sto odbywa si\u0119 nieregularnie. W takich przypadkach jest trudno jednoznacznie przewidzie\u0107, kiedy osoba otrzyma po\u017c\u0105dane bod\u017ace. Wbrew powszechnym przekonaniom, procedura zmiennych odst\u0119p\u00f3w czasowych jest skuteczniejsza ni\u017c procedura regularnego wzmacniania reakcji. Zwykle wp\u0142ywa na zwi\u0119kszenie tempa dzia\u0142ania i bardziej rytmiczn\u0105 prac\u0119. Dlatego te\u017c mi\u0142o\u015b\u0107 i przyja\u017a\u0144 mi\u0119dzy lud\u017ami mog\u0105 trwa\u0107 przez d\u0142ugie lata. Stwierdzenie, \u017ce w wielu sytuacjach zmienna natura nagr\u00f3d jest bardziej efektywna, jest jednym z najwa\u017cniejszych odkry\u0107 behawioryst\u00f3w.<\/p>\n<h2>Procedura zmiennych proporcji<\/h2>\n<p>Czwart\u0105 metod\u0105 wzmacniania zachowania jest procedura zmiennych proporcji (variable ratio schedule). Tutaj zmienia si\u0119 liczba reakcji, kt\u00f3re trzeba wykona\u0107 przed otrzymaniem wzmocnienia. W pewnych grach hazardowych, na przyk\u0142ad, przeci\u0119tnie co 10 zak\u0142ad jest wygrywaj\u0105cy, ale uczestnik mo\u017ce otrzyma\u0107 nagrod\u0119 po pierwszym zak\u0142adzie lub dopiero po setnym. To jest zdecydowanie sytuacja pe\u0142na ryzyka. W \u017cyciu spo\u0142ecznym, procedura ta ma wiele r\u00f3\u017cnych zastosowa\u0144. W biznesie, medycynie czy polityce, ludzkie wysi\u0142ki s\u0105 <strong>nagradzane nieregularnie<\/strong>. Nie wszystkie operacje serca zako\u0144cz\u0105 si\u0119 sukcesem, ale nie mo\u017cna dok\u0142adnie przewidzie\u0107 wyniku konkretnej operacji. Podobnie, nie wszystkie dzia\u0142ania dyplomatyczne ko\u0144cz\u0105 si\u0119 sukcesem. Badacze zachowa\u0144 odkryli, \u017ce rozk\u0142ad zmiennych proporcji jest zazwyczaj najbardziej efektywny. Ludzie pracuj\u0105 wtedy rytmicznie i z du\u017c\u0105 intensywno\u015bci\u0105. Mo\u017cna by powiedzie\u0107, \u017ce \u017cyj\u0105 z &#8222;nadziej\u0105&#8221;, \u017ce wcze\u015bniej czy p\u00f3\u017aniej zostan\u0105 nagrodzeni za swoje wysi\u0142ki. Chocia\u017c nie wiedz\u0105 dok\u0142adnie, kiedy to si\u0119 stanie, to wierz\u0105, \u017ce &#8222;po\u017c\u0105dane rzeczy&#8221; kiedy\u015b przyjd\u0105. Ta &#8222;nadzieja&#8221; sprawia, \u017ce ich reakcje s\u0105 niezwykle trwa\u0142e.<\/p>\n\n\n<div class=\"kk-star-ratings kksr-auto kksr-align-left kksr-valign-bottom\"\n    data-payload='{&quot;align&quot;:&quot;left&quot;,&quot;id&quot;:&quot;304&quot;,&quot;slug&quot;:&quot;default&quot;,&quot;valign&quot;:&quot;bottom&quot;,&quot;ignore&quot;:&quot;&quot;,&quot;reference&quot;:&quot;auto&quot;,&quot;class&quot;:&quot;&quot;,&quot;count&quot;:&quot;1&quot;,&quot;legendonly&quot;:&quot;&quot;,&quot;readonly&quot;:&quot;&quot;,&quot;score&quot;:&quot;5&quot;,&quot;starsonly&quot;:&quot;&quot;,&quot;best&quot;:&quot;5&quot;,&quot;gap&quot;:&quot;5&quot;,&quot;greet&quot;:&quot;Twoja ocena&quot;,&quot;legend&quot;:&quot;Ocena 5\\\/5 - (1 g\u0142os\u00f3w)&quot;,&quot;size&quot;:&quot;24&quot;,&quot;title&quot;:&quot;Prawo efektu&quot;,&quot;width&quot;:&quot;142.5&quot;,&quot;_legend&quot;:&quot;Ocena {score}\\\/{best} - ({count} g\u0142os\u00f3w)&quot;,&quot;font_factor&quot;:&quot;1.25&quot;}'>\n            \n<div class=\"kksr-stars\">\n    \n<div class=\"kksr-stars-inactive\">\n            <div class=\"kksr-star\" data-star=\"1\" style=\"padding-right: 5px\">\n            \n\n<div class=\"kksr-icon\" style=\"width: 24px; height: 24px;\"><\/div>\n        <\/div>\n            <div class=\"kksr-star\" data-star=\"2\" style=\"padding-right: 5px\">\n            \n\n<div class=\"kksr-icon\" style=\"width: 24px; height: 24px;\"><\/div>\n        <\/div>\n            <div class=\"kksr-star\" data-star=\"3\" style=\"padding-right: 5px\">\n            \n\n<div class=\"kksr-icon\" style=\"width: 24px; height: 24px;\"><\/div>\n        <\/div>\n            <div class=\"kksr-star\" data-star=\"4\" style=\"padding-right: 5px\">\n            \n\n<div class=\"kksr-icon\" style=\"width: 24px; height: 24px;\"><\/div>\n        <\/div>\n            <div class=\"kksr-star\" data-star=\"5\" style=\"padding-right: 5px\">\n            \n\n<div class=\"kksr-icon\" style=\"width: 24px; height: 24px;\"><\/div>\n        <\/div>\n    <\/div>\n    \n<div class=\"kksr-stars-active\" style=\"width: 142.5px;\">\n            <div class=\"kksr-star\" style=\"padding-right: 5px\">\n            \n\n<div class=\"kksr-icon\" style=\"width: 24px; height: 24px;\"><\/div>\n        <\/div>\n            <div class=\"kksr-star\" style=\"padding-right: 5px\">\n            \n\n<div class=\"kksr-icon\" style=\"width: 24px; height: 24px;\"><\/div>\n        <\/div>\n            <div class=\"kksr-star\" style=\"padding-right: 5px\">\n            \n\n<div class=\"kksr-icon\" style=\"width: 24px; height: 24px;\"><\/div>\n        <\/div>\n            <div class=\"kksr-star\" style=\"padding-right: 5px\">\n            \n\n<div class=\"kksr-icon\" style=\"width: 24px; height: 24px;\"><\/div>\n        <\/div>\n            <div class=\"kksr-star\" style=\"padding-right: 5px\">\n            \n\n<div class=\"kksr-icon\" style=\"width: 24px; height: 24px;\"><\/div>\n        <\/div>\n    <\/div>\n<\/div>\n                \n\n<div class=\"kksr-legend\" style=\"font-size: 19.2px;\">\n            Ocena 5\/5 - (1 g\u0142os\u00f3w)    <\/div>\n    <\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Prawo efektu Thorndike&#8217;a stwierdza, \u017ce pozytywne wzmocnienie zwi\u0119ksza prawdopodobie\u0144stwo, \u017ce dane zachowanie zostanie powt\u00f3rzone w przysz\u0142o\u015bci, podczas gdy wzmocnienie negatywne zmniejsza to prawdopodobie\u0144stwo. Wyb\u00f3r odpowiednich wzmocnie\u0144 pozytywnych to tylko pierwszy krok w manipulacji zachowaniem instrumentalnym. Wa\u017cna jest tak\u017ce procedura ich stosowania, czyli zestaw regu\u0142 decyduj\u0105cych o cz\u0119stotliwo\u015bci, czasie i rodzaju nagr\u00f3d za konkretne zachowania. Behawiory\u015bci, szczeg\u00f3lnie B.F. Skinner, opracowali r\u00f3\u017cne takie procedury, niekt\u00f3re z nich s\u0105 wyj\u0105tkowo zaawansowane eksperymentalnie. Procedura sta\u0142ych odst\u0119p\u00f3w czasowych Jedn\u0105 z tych procedur jest procedura sta\u0142ych odst\u0119p\u00f3w czasowych, gdzie zachowanie cz\u0142owieka jest regularnie nagradzane po up\u0142ywie okre\u015blonego czasu, na przyk\u0142ad co pi\u0119\u0107 minut, bez wzgl\u0119du na &hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":784,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-304","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-artykuly"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/psychologuj.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/304","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/psychologuj.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/psychologuj.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/psychologuj.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/psychologuj.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=304"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/psychologuj.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/304\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3098,"href":"https:\/\/psychologuj.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/304\/revisions\/3098"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/psychologuj.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/media\/784"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/psychologuj.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=304"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/psychologuj.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=304"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/psychologuj.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=304"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}