Trauma to stan emocjonalnej lub psychicznej dysfunkcji, kt\u00f3ry mo\u017ce by\u0107 spowodowany przez traumatyczne prze\u017cycia. Trauma psychiczna mo\u017ce wynika\u0107 z r\u00f3\u017cnorodnych wydarze\u0144, takich jak wypadki, przemoc, katastrofy naturalne, wojny, czy inne skrajnie stresuj\u0105ce sytuacje. Osoby do\u015bwiadczaj\u0105ce traumy cz\u0119sto doznaj\u0105 silnego wstrz\u0105su emocjonalnego, kt\u00f3ry mo\u017ce prowadzi\u0107 do pojawienia si\u0119 zaburze\u0144 i objaw\u00f3w takich jak: l\u0119k, depresja, trudno\u015bci z koncentracj\u0105, zaburze\u0144 snu oraz problem\u00f3w z regulacj\u0105 emocji. Trauma mo\u017ce mie\u0107 r\u00f3wnie\u017c wp\u0142yw na relacje interpersonalne i spo\u0142eczne funkcjonowanie. Badania z zakresu neurologii i psychologii wskazuj\u0105, \u017ce traumatyczne do\u015bwiadczenia s\u0105 najcz\u0119\u015bciej przechowywane jako wspomnienia oraz emocje, kt\u00f3re mog\u0105 oddzia\u0142ywa\u0107 na nasze zachowania oraz na spos\u00f3b, w jaki interpretujemy otaczaj\u0105c\u0105 nas rzeczywisto\u015b\u0107.<\/p>\n
Trauma to uraz zar\u00f3wno psychiczny, jak i fizyczny, kt\u00f3ry wynika z intensywnego do\u015bwiadczenia emocjonalnego zwi\u0105zanego ze zdarzeniem zewn\u0119trznym, kt\u00f3rego oddzia\u0142ywanie przekracza mo\u017cliwo\u015bci radzenia sobie jednostki. Zdarzenie traumatyczne mo\u017ce by\u0107 wynikiem jednego, ekstremalnego traumatycznego wydarzenia lub serii zdarze\u0144, kt\u00f3re naruszaj\u0105 podstawowe poczucie bezpiecze\u0144stwa i integralno\u015bci osoby, b\u0105d\u017a stanowi zagro\u017cenie dla zdrowia lub \u017cycia osoby lub os\u00f3b w jej otoczeniu. Przyk\u0142ady takich zdarze\u0144 to przemoc, wojna, katastrofy naturalne, a tak\u017ce \u015bmier\u0107, obra\u017cenia fizyczne, przemoc seksualna i inne zagro\u017cenia \u017cycia.<\/p>\n
Trauma psychiczna wywo\u0142uje szereg reakcji neurobiologicznych i psychologicznych. Jednym z kluczowych mechanizm\u00f3w jest aktywacja osi podwzg\u00f3rze-przysadka-nadnercza (HPA), kt\u00f3ra prowadzi do nadmiernej produkcji kortyzolu \u2013 hormonu stresu. Ponadto, w reakcji na traum\u0119 mo\u017ce doj\u015b\u0107 do deregulacji uk\u0142adu limbicznego, w tym cia\u0142a migda\u0142owatego i hipokampa, co skutkuje problemami z pami\u0119ci\u0105, nadmiern\u0105 czujno\u015bci\u0105 i reakcjami l\u0119kowymi. W wielu przypadkach dochodzi do rozwini\u0119cia si\u0119 zespo\u0142u stresu pourazowego (PTSD), kt\u00f3ry charakteryzuje si\u0119 intruzywnymi wspomnieniami, unikaniem bod\u017ac\u00f3w zwi\u0105zanych z traum\u0105, negatywnymi zmianami w my\u015bleniu i nastroju oraz nadmiernym pobudzeniem.<\/p>\n
Objawy traumatycznych reakcji obejmuj\u0105 m.in. wzmo\u017cone pobudzenie uk\u0142adu autonomicznego, zaburzenia uk\u0142adu pokarmowego i moczowo-p\u0142ciowego, reakcje dysocjacyjne, nawracaj\u0105ce natr\u0119tne my\u015bli o zdarzeniu, pobudzenie lub odr\u0119twienie, wycofanie spo\u0142eczne, rozpacz, gniew, zaburzenia snu, l\u0119k, dra\u017cliwo\u015b\u0107, agresj\u0119, impulsywno\u015b\u0107, trudno\u015bci w koncentracji i poczucie winy.<\/p>\n
Zdarzenie traumatyczne nie musi by\u0107 obiektywnie uznawane za katastroficzne, ale jest subiektywnie oceniane przez jednostk\u0119, cz\u0119sto zwi\u0105zane z odczuwaniem strachu i bezradno\u015bci. Nawet wiadomo\u015b\u0107 o prze\u017cyciu takiego zdarzenia przez blisk\u0105 osob\u0119 mo\u017ce stanowi\u0107 traumatyczne do\u015bwiadczenie. Trauma mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c obejmowa\u0107 powtarzaj\u0105ce si\u0119 mniejsze urazy. Szacuje si\u0119, \u017ce oko\u0142o po\u0142owa populacji do\u015bwiadcza traumatycznych wydarze\u0144 w ci\u0105gu \u017cycia.<\/p>\n
Do\u015bwiadczenie traumy mo\u017ce mie\u0107 zar\u00f3wno negatywny, jak i pozytywny wp\u0142yw, tak jak w przypadku potraumatycznego wzrostu. Istniej\u0105 r\u00f3\u017cne reakcje na traum\u0119 w zale\u017cno\u015bci od czasu, w kt\u00f3rym si\u0119 pojawiaj\u0105. Zaliczamy tu zesp\u00f3\u0142 zaburze\u0144 po stresie pourazowym (PTSD), kt\u00f3ry trwa d\u0142u\u017cej ni\u017c cztery tygodnie po zdarzeniu, ostra reakcja na stres, trwaj\u0105ca od godziny do dw\u00f3ch dni, oraz ostre zaburzenia potraumatyczne, kt\u00f3re wyst\u0119puj\u0105 od 2 dni do 4 tygodni po zdarzeniu.<\/p>\n
Psychologia traumy to dziedzina psychologii zajmuj\u0105ca si\u0119 badaniem skutk\u00f3w do\u015bwiadcze\u0144 traumatycznych na psychik\u0119 cz\u0142owieka. Obejmuje mechanizmy powstawania traumy, jej wp\u0142yw na funkcjonowanie emocjonalne, poznawcze i spo\u0142eczne oraz metody leczenia i terapii. Psychologia traumy koncentruje si\u0119 na diagnozie, interwencji kryzysowej i d\u0142ugoterminowej terapii, pomagaj\u0105c osobom odzyska\u0107 r\u00f3wnowag\u0119 emocjonaln\u0105 i poprawi\u0107 jako\u015b\u0107 \u017cycia.<\/p>\n
Profesor Eric Hickey to znany kryminolog i psycholog oraz jeden z najlepszych na \u015bwiecie specjalist\u00f3w w psychologii s\u0105dowej. Jest ceniony za swoje badania nad przest\u0119pczo\u015bci\u0105, w szczeg\u00f3lno\u015bci seryjnymi przest\u0119pcami. Jego podej\u015bcie do traumy koncentruje si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na tym, jak traumatyczne do\u015bwiadczenia, zw\u0142aszcza w dzieci\u0144stwie, mog\u0105 przyczynia\u0107 si\u0119 do powstawania zaburze\u0144 psychicznych i zachowa\u0144 przest\u0119pczych w doros\u0142ym \u017cyciu. Koncepcja traumy Erica Hickey\u2019a jest szeroko stosowana w analizie zachowa\u0144 przest\u0119pczych i rozumieniu, w jaki spos\u00f3b wczesne do\u015bwiadczenia mog\u0105 kszta\u0142towa\u0107 przysz\u0142e zachowania os\u00f3b, zw\u0142aszcza w kontek\u015bcie przest\u0119pstw o wysokim stopniu brutalno\u015bci.<\/p>\n
Trauma jako czynnik ryzyka<\/strong><\/p>\n Hickey podkre\u015bla, \u017ce trauma, szczeg\u00f3lnie do\u015bwiadczona w m\u0142odym wieku, mo\u017ce by\u0107 kluczowym czynnikiem ryzyka w rozwoju patologicznych zachowa\u0144. Trauma mo\u017ce obejmowa\u0107 przemoc fizyczn\u0105, emocjonaln\u0105, seksualn\u0105, zaniedbanie, a tak\u017ce do\u015bwiadczenia zwi\u0105zane z separacj\u0105 czy \u015bmierci\u0105 bliskiej osoby.<\/p>\n Wp\u0142yw na rozw\u00f3j osobowo\u015bci<\/strong><\/p>\n Trauma mo\u017ce wp\u0142ywa\u0107 na rozw\u00f3j osobowo\u015bci, prowadz\u0105c do powstawania zaburze\u0144, takich jak osobowo\u015b\u0107 antyspo\u0142eczna czy zaburzenia psychopatyczne. Hickey zwraca uwag\u0119 na to, \u017ce niekt\u00f3re osoby mog\u0105 rozwija\u0107 mechanizmy obronne, kt\u00f3re przekszta\u0142caj\u0105 ich traumy w agresywne i przest\u0119pcze zachowania.<\/p>\n Cykliczno\u015b\u0107 traumy<\/strong><\/p>\n W koncepcji Hickey\u2019a istnieje idea, \u017ce trauma mo\u017ce by\u0107 przekazywana mi\u0119dzypokoleniowo, gdzie ofiary traumy mog\u0105 stawa\u0107 si\u0119 sprawcami podobnych dzia\u0142a\u0144. To zjawisko cykliczno\u015bci traumy jest szczeg\u00f3lnie widoczne w przypadkach, gdzie przemoc i zaniedbanie by\u0142y obecne w rodzinie przez wiele pokole\u0144.<\/p>\n Trauma jako czynnik decyduj\u0105cy w procesie dehumanizacji<\/strong><\/p>\n Hickey zauwa\u017ca, \u017ce powtarzaj\u0105ca si\u0119 trauma mo\u017ce prowadzi\u0107 do dehumanizacji ofiar, gdzie osoby przestaj\u0105 odczuwa\u0107 empati\u0119, co mo\u017ce u\u0142atwia\u0107 im pope\u0142nianie brutalnych przest\u0119pstw.<\/p>\n Znaczenie \u015brodowiska<\/strong><\/p>\n Hickey podkre\u015bla r\u00f3wnie\u017c, \u017ce nie tylko trauma sama w sobie, ale tak\u017ce otoczenie, w kt\u00f3rym dana osoba dorasta, mo\u017ce mie\u0107 istotny wp\u0142yw na rozw\u00f3j patologicznych zachowa\u0144. Czynniki takie jak bieda, brak wsparcia spo\u0142ecznego i inne stresory mog\u0105 wzmocni\u0107 negatywne skutki traumy.<\/p>\n Literatura:
\nCierpia\u0142kowska L., S\u0119k H.:\u00a0Psychologia kliniczna<\/em>, 2016<\/p>\n\n\n