Ju\u017c staro\u017cytni my\u015bliciele podejmowali pr\u00f3by rozstrzygania zagadnie\u0144 zwi\u0105zanych z istot\u0105 \u017cycia oraz jak zdefiniowa\u0107 jako\u015b\u0107 \u017cycia. Koncepcja szcz\u0119\u015bcia jako jako\u015bci \u017cycia zrodzi\u0142a si\u0119 w staro\u017cytnej Grecji. Staro\u017cytni uwa\u017cali, \u017ce celem ka\u017cdej ludzkiej dzia\u0142alno\u015bci jest eudajmonia. W najbardziej og\u00f3lnym sensie termin ten oznacza\u0142 stan pe\u0142nego, racjonalnie uzasadnionego zadowolenia i satysfakcji z w\u0142asnego \u017cycia. Platon i Sokrates uwa\u017cali, i\u017c eudajmonia jest stanem poczucia doskona\u0142o\u015bci w\u0142asnego \u017cycia. Arystoteles twierdzi\u0142, \u017ce istota szcz\u0119\u015bcia polega na czynieniu tego, co jest pi\u0119kne i dobre. Hedoni\u015bci uto\u017csamiali eudajmoni\u0119 z odczuwaniem przyjemno\u015bci. Stoicy z kolei uwa\u017cali, \u017ce jest to stan dost\u0119pny wy\u0142\u0105cznie ludziom o\u015bwieconym, kt\u00f3rzy ze spokojem podchodz\u0105 do zewn\u0119trznych zdarze\u0144, nie d\u0105\u017c\u0105 za wszelk\u0105 cen\u0119 do przyjemno\u015bci oraz uczciwie i rzetelnie wype\u0142niaj\u0105 swoje obowi\u0105zki. W nowo\u017cytno\u015bci nurt m\u0105dro\u015bci \u017cyciowej (Lebensweisheit) reprezentowali Schopenhauer, a p\u00f3\u017aniej Russel, g\u0142\u00f3wnymi przedstawicielami nurtu filozofii \u017cycia (Lebensphilosophie) byli Nietzsche oraz Bergson. Jako\u015b\u0107 \u017cycia (quality of life) jest jednym z najwa\u017cniejszych problem\u00f3w teoretycznych oraz badawczych wsp\u00f3\u0142czesnych nauk spo\u0142ecznych. Stanowi przedmiot zainteresowa\u0144 filozof\u00f3w, socjolog\u00f3w, psycholog\u00f3w oraz \u2013 coraz cz\u0119\u015bciej \u2013 os\u00f3b wykonuj\u0105cych zawody medyczne. Poj\u0119cie to zosta\u0142o wprowadzone do dyskursu naukowego w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych w Stanach Zjednoczonych. Wielu psycholog\u00f3w wskazuje, i\u017c na wzrost zainteresowania jako\u015bci\u0105 \u017cycia w dyskursie naukowym wp\u0142yn\u0119\u0142o zar\u00f3wno stwierdzenie faktu radykalnych transformacji w funkcjonowaniu spo\u0142ecze\u0144stw, jak r\u00f3wnie\u017c poszczeg\u00f3lnych jednostek. Szczeg\u00f3lnie istotnymi procesami definiuj\u0105cymi wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 cywilizacj\u0119 s\u0105 m.in.: informatyzacja, globalizacja, op\u00f3\u017anianie proces\u00f3w starzenia oraz wyd\u0142u\u017canie cyklu \u017cycia ludzkiego. Jako\u015b\u0107 \u017cycia to zagadnienie w szczeg\u00f3lny spos\u00f3b dotycz\u0105ce os\u00f3b doros\u0142ych i starzej\u0105cych si\u0119, kt\u00f3rych we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie stale przybywa.<\/p>\n
G\u0142\u00f3wnym czynnikiem wp\u0142ywaj\u0105cym na podj\u0119cie bada\u0144 nad jako\u015bci\u0105 \u017cycia by\u0142a jak twierdzi G\u00f3rna krytyka negatywnych nast\u0119pstw rozwoju ekonomicznego i zjawiska dehumanizacji \u017cycia spo\u0142ecznego, jako nast\u0119pstwa wyczerpywania naturalnych zasob\u00f3w \u015brodowiska. Na pocz\u0105tku lat siedemdziesi\u0105tych zosta\u0142y podj\u0119te przez Campbella i jego wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w badania w\u015br\u00f3d spo\u0142ecze\u0144stwa ameryka\u0144skiego nad subiektywn\u0105 ocen\u0105 jako\u015bci \u017cycia. Ich celem by\u0142a ocena dobrostanu psychologicznego<\/a> oraz uwarunkowania ocen w oparciu o subiektywn\u0105 ocen\u0119 badanych i ich do\u015bwiadczenia \u017cyciowe. Jak zauwa\u017ca psycholog<\/a> Kowalik \u2013 w badaniach Campbella chodzi\u0142o o proste i w miar\u0119 niezawodne okre\u015blenie poziomu zadowolenia, odczuwanego przez konkretne grupy ludzi.<\/p>\n Rozw\u00f3j bada\u0144 jako\u015bci \u017cycia w medycynie wi\u0105\u017ce si\u0119 ze zjawiskami spo\u0142eczno-kulturowymi (starzenie si\u0119 spo\u0142ecze\u0144stw) oraz post\u0119pem medycyny (rozw\u00f3j mo\u017cliwo\u015bci diagnostyczno-terapeutycznych). Zmiany te uwidoczni\u0142y sta\u0142y wzrost liczby os\u00f3b przewlekle chorych i niepe\u0142nosprawnych, przy braku poprawy jako\u015bci ich \u017cycia. W latach osiemdziesi\u0105tych psychologowie, socjologowie oraz filozofowie, zdaj\u0105c sobie spraw\u0119 z istniej\u0105cych r\u00f3\u017cnic w ocenie dokonywanej przez chorych oraz profesjonalist\u00f3w, przyczynili si\u0119 do w\u0142\u0105czenia subiektywnego wymiaru jako\u015bci \u017cycia w nurt bada\u0144 medycznych. Wprowadzenie poj\u0119cia jako\u015bci \u017cycia w medycynie jest efektem odej\u015bcia od biologicznego ujmowania zdrowia na rzecz rozwoju pozytywnych jego koncepcji, oraz przejawem wprowadzania humanistycznego wymiaru w opiece, stosowania jako\u015bciowych miernik\u00f3w, takich jak: poczucie zadowolenia i szcz\u0119\u015bcia.<\/p>\n W latach dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych wprowadzono nowy spos\u00f3b pomiaru obci\u0105\u017cenia zwi\u0105zanego z nast\u0119pstwami choroby, a \u015awiatowa Organizacja Zdrowia zainicjowa\u0142a na mi\u0119dzynarodow\u0105 skal\u0119 badania nad jako\u015bci\u0105 \u017cycia. W ramach tych bada\u0144 wypracowana zosta\u0142a definicja jako\u015bci \u017cycia oraz narz\u0119dzie do badania jako\u015bci \u017cycia. Od pocz\u0105tku bada\u0144 jako\u015bci \u017cycia umacnia\u0142o si\u0119 przekonanie, \u017ce choroby przewlek\u0142e oraz interwencje terapeutyczne musz\u0105 by\u0107 oceniane pod wzgl\u0119dem ich wp\u0142ywu na jako\u015b\u0107 \u017cycia, z uwzgl\u0119dnieniem innych ni\u017c tradycyjne wska\u017anik\u00f3w: \u015bmiertelno\u015b\u0107 i chorobowo\u015b\u0107.<\/p>\n Wzrost zainteresowania jako\u015bci\u0105 \u017cycia oraz badaniami tego zagadnienia \u0142\u0105czony jest r\u00f3wnie\u017c (G\u00f3recka, Czernikiewicz, Stra\u015b-Romanowska) z upowszechnianiem holistycznego modelu zdrowia w naukach medycznych oraz spo\u0142ecznych. Ratajczak uwa\u017ca, i\u017c prawie po\u0142owa bada\u0144 nad jako\u015bci\u0105 \u017cycia odnosi si\u0119 do problem\u00f3w zwi\u0105zanych ze zdrowiem i niepe\u0142nosprawno\u015bci\u0105 ludzi. Holistyczny model zdrowia zak\u0142ada, \u017ce cz\u0142owiek stanowi system otwarty, kt\u00f3ry jest w zwi\u0105zku wzajemnego spo\u0142ecznego i fizycznego oddzia\u0142ywania ze \u015brodowiskiem. System ten obejmuje zar\u00f3wno procesy czysto fizyczne, jak i czysto psychiczne, procesy psychosomatyczne i somatopsychiczne. Stra\u015b-Romanowska stwierdza, \u017ce w dziedzinie bada\u0144 nad jako\u015bci\u0105 \u017cycia, przedmiotem zainteresowania staj\u0105 si\u0119 coraz cz\u0119\u015bciej cz\u0142owiek jako nieredukowalna ca\u0142o\u015b\u0107 oraz \u017cycie ludzkie w ca\u0142o\u015bciowej, psychohistorycznej, wielow\u0105tkowej i wielorako ukontekstowionej postaci, z centrum zlokalizowanym w subiektywnych, gromadzonych w toku ustosunkowywania si\u0119 do \u015bwiata i siebie samego, do\u015bwiadczeniach.<\/p>\n O tym, i\u017c we wsp\u00f3\u0142czesnej psychologii<\/a> obecno\u015b\u0107 problematyki jako\u015bci \u017cycia nie jest chwilowym trendem, lecz jest programowa i wynika z istoty samej psychologii, mo\u017cna si\u0119 przekona\u0107 analizuj\u0105c rozw\u00f3j psychologii do obecnej postaci. Stra\u015b-Romanowska zauwa\u017ca, i\u017c o ile prze\u0142om XIX i XX wieku nale\u017ca\u0142 \u2013 ujmuj\u0105c rzecz schematycznie \u2013 do psychologii negatywnej, interesuj\u0105cej si\u0119 przede wszystkim problemami patologii ludzkich zachowa\u0144, dysfunkcjami psychicznymi i deficytami przystosowania, za\u015b XX stulecie by\u0142o wiekiem psychologii stawiaj\u0105cej w centrum uwagi problemy dotycz\u0105ce zachowa\u0144 typowego cz\u0142owieka w typowych sytuacjach, o tyle w wieku XXI psychologowie uczynili wa\u017cnym przedmiotem bada\u0144 \u2013 w ramach coraz wyra\u017aniej wyodr\u0119bniaj\u0105cego si\u0119 nurtu tzw. psychologii pozytywnej \u2013 tak\u017ce to, co w cz\u0142owieku dobre, warto\u015bciowe, wyj\u0105tkowe, zasoby psychiczne, rozwojowy i tw\u00f3rczy potencja\u0142 jednostki oraz to, co s\u0142u\u017cy jego realizacji i ostatecznie wysokiej jako\u015bci \u017cycia.<\/p>\n Jako\u015b\u0107 \u017cycia \u2013 stanowi\u0105c\u0105 nadrz\u0119dn\u0105 potrzeb\u0119, cel \u017cycia i rozwoju cz\u0142owieka, definiowan\u0105 w terminach psychologicznego dobrostanu \u2013 rozpoznaje si\u0119 na og\u00f3\u0142 jako zjawisko z\u0142o\u017cone, odnosz\u0105ce si\u0119 do r\u00f3\u017cnorodnych obszar\u00f3w funkcjonowania cz\u0142owieka. Trzema najcz\u0119\u015bciej wyodr\u0119bnianymi obszarami s\u0105: obszar fizyczny (stan somatyczny, kondycja organizmu), obszar psychologiczny (funkcjonowanie poznawcze i emocjonalne) oraz obszar spo\u0142eczny (role i relacje spo\u0142eczne). W opinii wielu autor\u00f3w w modelu jako\u015bci \u017cycia konieczne jest r\u00f3wnie\u017c uwzgl\u0119dnienie wymiaru duchowego, kojarzonego z religijno\u015bci\u0105, \u015bwiatopogl\u0105dem oraz systemem nieinstrumentalnych warto\u015bci, jednak jak dot\u0105d sugestie te nie znalaz\u0142y odzwierciedlenia w badaniach empirycznych.<\/p>\n Pomimo tego, i\u017c termin jako\u015b\u0107 \u017cycia funkcjonuje w dyskursie naukowym od wielu lat, badaczom nie uda\u0142o si\u0119 jak dot\u0105d osi\u0105gn\u0105\u0107 satysfakcjonuj\u0105cego kompromisu w kwestii jego konceptualizacji. Ratajczak pisze, \u017ce trudno w naukach spo\u0142ecznych znale\u017a\u0107 drugi przyk\u0142ad poj\u0119cia, kt\u00f3re mia\u0142oby r\u00f3wnie du\u017c\u0105 liczb\u0119 okre\u015ble\u0144 synonimicznych. Autorka podaje, i\u017c jako\u015b\u0107 \u017cycia jest synonimem: szcz\u0119\u015bcia, zadowolenia z \u017cycia, wolno\u015bci od przymusu, stanem ca\u0142kowitego poczucia dobrostanu (fizycznego, psychicznego i spo\u0142ecznego), a nie tylko braku choroby, dobrego obiektywnie funkcjonowania, r\u00f3wnowagi psychicznej<\/a>, pomy\u015blno\u015bci, samorealizacji, komfortu psychicznego, niskiego bezrobocia, wysokich dochod\u00f3w, dobrego \u017cycia, rado\u015bci, dobrych do\u015bwiadcze\u0144 \u017cyciowych, pe\u0142nej, znacz\u0105cej egzystencji oraz \u017cycia zgodnego z zasadami demokracji. De Walden \u2013 Ga\u0142uszko pisze, i\u017c poj\u0119cie to mie\u015bci si\u0119 zar\u00f3wno w kategoriach normatywnych, jak i fenomenologicznych, empirycznych i relacyjnych.<\/p>\n Definicja jako\u015bci \u017cycia sformu\u0142owana w 1994 roku przez grup\u0119 wyznaczon\u0105 do bada\u0144 nad jako\u015bci\u0105 \u017cycia (The World Health Organization Quality of Life Group \u2013 WHOQL Group) ujmuje jako\u015b\u0107 \u017cycia jako kompleksowy spos\u00f3b oceniania przez jednostk\u0119 jej zdrowia fizycznego, stanu emocjonalnego, samodzielno\u015bci w \u017cyciu i stopnia niezale\u017cno\u015bci od otoczenia, a tak\u017ce relacji ze \u015brodowiskiem (w kontek\u015bcie) osobistych wierze\u0144 i przekona\u0144. \u0141\u0105cz\u0105c zdrowie z jako\u015bci\u0105 \u017cycia, \u015awiatowa Organizacja Zdrowia okre\u015bla je jako stan fizycznego, psychicznego i spo\u0142ecznego dobrostanu, a nie tylko braku choroby i inwalidztwa.<\/p>\n Zgodnie z aktualnym stanem bada\u0144, poj\u0119cie jako\u015bci \u017cycia oraz dobrostanu odnosi si\u0119 do r\u00f3\u017cnych obszar\u00f3w zadowolenia z \u017cycia \u2013 spo\u0142ecznego, emocjonalnego funkcjonowania, zdrowia, poziomu wsparcia spo\u0142ecznego oraz standardu \u017cycia, a zatem normatywnych, obiektywnych oraz subiektywnych wska\u017anik\u00f3w fizycznego, spo\u0142ecznego oraz emocjonalnego funkcjonowania jednostki.<\/p>\n Wed\u0142ug wielu badaczy mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o temporalnych uwarunkowaniach jako\u015bci \u017cycia. Zwracaj\u0105 uwag\u0119 na to, i\u017c opisuj\u0105c jako\u015b\u0107 \u017cycia w odniesieniu do do\u015bwiadczanych prze\u017cy\u0107, mo\u017cna to robi\u0107 na wiele sposob\u00f3w, nie koncentruj\u0105c si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na emocjonalnym zabarwieniu do\u015bwiadczanych prze\u017cy\u0107. Kowalik uwa\u017ca, i\u017c jako\u015b\u0107 \u017cycia mo\u017cna charakteryzowa\u0107 takimi parametrami, jak:<\/p>\n a) intensywno\u015b\u0107 (liczba do\u015bwiadczanych w jednostce czasu prze\u017cy\u0107),<\/p>\n b) zr\u00f3\u017cnicowanie (odmienno\u015b\u0107 prze\u017cy\u0107),<\/p>\n c) usztywnienie (koncentracja na prze\u017cyciach okre\u015blonego rodzaju),<\/p>\n d) powierzchowno\u015b\u0107 (s\u0142abe powi\u0105zanie do\u015bwiadczania prze\u017cy\u0107 z w\u0142asnym \u201eJa\u201d).<\/p>\n W jego opinii do\u015bwiadczanie czasu mo\u017ce mie\u0107 zasadnicze znaczenie dla jako\u015bci \u017cycia cz\u0142owieka. Czas przyswojony w kategoriach psychologicznych w procesie socjalizacji oraz r\u00f3\u017cnych okresach \u017cycia cz\u0142owieka jest wykorzystywany w organizacji jego \u017cycia psychicznego Nabycie kompetencji organizowania sobie czasu w trakcie treningu spo\u0142ecznego pozwala na samodzielne wype\u0142nianie czasu oraz harmonijne w\u0142\u0105czanie przebiegu w\u0142asnego \u017cycia w przebiegi czasowe innych os\u00f3b lub organizacji.<\/p>\n Kowalik krytykuje (2000) dotychczasowe koncepcje jako\u015bci \u017cycia za to, \u017ce w wi\u0119kszym stopniu zainteresowane s\u0105 okre\u015blaniem przebiegu i w\u0142asno\u015bci \u017cycia ludzkiego, rozpatrywanego w wymiarze zewn\u0119trznym i obiektywnym, a w mniejszym stopniu skupiaj\u0105 si\u0119 na \u017cyciu psychicznym cz\u0142owieka. W koncepcjach krytykowanych przez autora reakcje psychologiczne traktowane s\u0105 zazwyczaj jako wska\u017aniki jako\u015bci \u017cycia, ale sama jako\u015b\u0107 lokalizowana jest poza sfer\u0105 psychiczn\u0105, co sprawia, i\u017c psychika<\/a> pe\u0142ni rol\u0119 zwierciad\u0142a zdarze\u0144, w kt\u00f3rych uczestniczy podmiot.<\/p>\n W swojej koncepcji autor ten koncentruje si\u0119 na modalno\u015bciach \u017cycia psychicznego<\/a>, kt\u00f3re stanowi\u0105 jego podstawowe sk\u0142adniki, a nie s\u0105 wy\u0142\u0105cznie reakcj\u0105, ocen\u0105 lub refleksj\u0105 zwi\u0105zan\u0105 z obiektywnym przebiegiem \u017cycia lub stanami psychicznymi wytworzonymi w zwi\u0105zku z uczestniczeniem w kolejnych zdarzeniach \u017cyciowych. Centralnym poj\u0119ciem w badaniach Kowalika jest prze\u017cycie, kt\u00f3re autor definiuje jako wewn\u0119trzny proces wzbogacaj\u0105cy poznawanie zewn\u0119trznej rzeczywisto\u015bci poprzez:<\/p>\n a) dostrzeganie w niej niejawnych (niedost\u0119pnych za po\u015brednictwem zmys\u0142\u00f3w) element\u00f3w;<\/p>\n b) uczynnianie i kojarzenie wybranych element\u00f3w w\u0142asnego do\u015bwiadczenia z percepcj\u0105 aktualnie oddzia\u0142uj\u0105cej rzeczywisto\u015bci (wydobywanie ich z pami\u0119ci, kreowanie wyobra\u017ce\u0144 i fantazji);<\/p>\n c) personalizowanie informacji o poznawanej rzeczywisto\u015bci (aktywne i \u015bwiadome ustosunkowywanie si\u0119 do nich w kontek\u015bcie ich znaczenia dla \u017cycia jednostki).<\/p>\n Kowalik definiuje jako\u015b\u0107 \u017cycia psychicznego jako sum\u0119 prze\u017cy\u0107 do\u015bwiadczanych przez cz\u0142owieka w przeci\u0105gu okre\u015blonego odcinka czasu. Autor uwa\u017ca, i\u017c jako\u015b\u0107 \u017cycia psychicznego ma zwi\u0105zek ze \u015bwiatem prze\u017cy\u0107 oraz struktur\u0105 i zawarto\u015bci\u0105 materia\u0142u bod\u017acowego. R\u00f3\u017cnice indywidualne, co do sposob\u00f3w eksplorowania \u015bwiata przez ludzi, rzutuj\u0105 na zr\u00f3\u017cnicowanie do\u015bwiadcze\u0144 emocjonalnych zwi\u0105zanych z prze\u017cywaniem otaczaj\u0105cej ich rzeczywisto\u015bci. Deficyty \u015brodowiska mog\u0105 by\u0107 kompensowane aktywno\u015bci\u0105 podmiotu anga\u017cuj\u0105cego swoj\u0105 sfer\u0119 prze\u017cyciow\u0105 (wyobra\u017ania, postrzeganie, pami\u0119\u0107), prowadz\u0105c do pozytywnej oceny jako\u015bci \u017cycia psychicznego. Prze\u017cycia poszczeg\u00f3lnych os\u00f3b mog\u0105 by\u0107 zr\u00f3\u017cnicowane w r\u00f3\u017cnych okresach ich \u017cycia. R\u00f3\u017cnice obserwowalne s\u0105 r\u00f3wnie\u017c pomi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi lud\u017ami, poniewa\u017c r\u00f3\u017cnimy si\u0119 mi\u0119dzy sob\u0105 w zakresie odczuwanych prze\u017cy\u0107. Powodowa\u0107 je mog\u0105 odmienne warunki zewn\u0119trzne, lecz przede wszystkim wynikaj\u0105 z mo\u017cliwo\u015bci jednostki do indywidualnego wykorzystania informacji uzyskanych z otoczenia i wyzwolenia w sobie bardziej lub mniej bogatego \u015bwiata prze\u017cy\u0107.<\/p>\n Ocena jako\u015bci \u017cycia psychicznego b\u0119dzie tym wy\u017csza, w im wi\u0119kszym stopniu dane percepcyjne b\u0119d\u0105 anga\u017cowa\u0142y wszelkie procesy psychiczne cz\u0142owieka w celu rozbudzenia jego sfery prze\u017cyciowej. Umiej\u0119tno\u015b\u0107 w\u0142a\u015bciwego przetwarzania informacji, a tak\u017ce odnoszenie ich do w\u0142asnego do\u015bwiadczenia, ma wp\u0142yw na poczucie wysokiej jako\u015bci \u017cycia psychicznego. Aktywno\u015b\u0107 ludzi w r\u00f3\u017cnych dziedzinach \u017cycia staje si\u0119 pewnego rodzaju testem, a sukcesy i pora\u017cki w tej aktywno\u015bci mo\u017cna traktowa\u0107 jako podstawowe kryteria w dokonywaniu samooceny. Na podstawie zdobywanego do\u015bwiadczenia ludzie dokonuj\u0105 bilansu satysfakcji czerpanej z \u017cycia, co przek\u0142ada si\u0119 na tzw. og\u00f3lne zadowolenie z \u017cycia. Im wi\u0119cej dziedzin \u017cycia w\u0142\u0105czamy w obszar naszej aktywno\u015bci, tym jako\u015b\u0107 \u017cycia staje si\u0119 bardziej stabilna. Niesatysfakcjonuj\u0105ce osi\u0105gni\u0119cia w jednej aktywno\u015bci mog\u0105 by\u0107 rekompensowane sukcesami odnoszonymi w innych dziedzinach \u017cycia, co jest znacznie utrudnione przy zaw\u0119\u017ceniu obszaru aktywno\u015bci \u017cyciowej.<\/p>\n Kowalik zwraca uwag\u0119 na przynajmniej trzy mo\u017cliwo\u015bci powi\u0105za\u0144 mi\u0119dzy pi\u0119knem, a jako\u015bci\u0105 \u017cycia. Autor ten uwa\u017ca, \u017ce:<\/p>\n a) uprawianie dzia\u0142alno\u015bci artystycznej mo\u017cna uzna\u0107 za jedn\u0105 z dziedzin aktywno\u015bci \u017cyciowej, kt\u00f3ra decyduje o jako\u015bci \u017cycia cz\u0142owieka; mo\u017ce by\u0107 ona bod\u017acem dla osobistego rozwoju, a sam fakt podj\u0119cia dzia\u0142alno\u015bci artystycznej poszerza zakres dziedzin \u017cycia, w kt\u00f3rych cz\u0142owiek jest aktywny, a tym samym zwi\u0119ksza si\u0119 szansa na stabilizacj\u0119 jego jako\u015bci \u017cycia;<\/p>\n b) przebywanie w pi\u0119knym otoczeniu korzystnie oddzia\u0142uje na cz\u0142owieka;<\/p>\n c) kontakt z no\u015bnikami pi\u0119kna mo\u017ce wp\u0142ywa\u0107 na rozbudowywanie \u017cycia wewn\u0119trznego odbiorc\u00f3w (incydentalnie przydarzaj\u0105cy si\u0119 proces wstrz\u0105su psychicznego, kt\u00f3ry skutkuje trwa\u0142ym przeorganizowaniem funkcjonowania psychicznego cz\u0142owieka polegaj\u0105cym na wzro\u015bcie wra\u017cliwo\u015bci na bod\u017ace, zdolno\u015bci do wytwarzania bardziej bogatych interpretacji zdarze\u0144 \u017cyciowych oraz przeorganizowaniu dotychczasowego do\u015bwiadczenia \u017cyciowego, aby uczyni\u0107 je bardziej osobistymi).<\/p>\n Prze\u017cycia wymienione w punkcie c) Kowalik uto\u017csamia z jako\u015bci\u0105 \u017cycia psychicznego. Pisze, \u017ce im wi\u0119cej odczuwamy tego typu do\u015bwiadcze\u0144, tym bardziej wzrasta szansa na rozbudowanie \u017cycia wewn\u0119trznego w wymiarze naszej wra\u017cliwo\u015bci, zdolno\u015bci do pog\u0142\u0119bionej interpretacji i osobistego anga\u017cowania w zdarzenia przytrafiaj\u0105ce si\u0119 w \u017cyciu. W przeciwie\u0144stwie do krytycznych wydarze\u0144 \u017cyciowych, kt\u00f3re r\u00f3wnie\u017c s\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142em wzbogacania \u017cycia psychicznego, kontakt z pi\u0119knem mo\u017ce dostarcza\u0107 tego typu prze\u017cy\u0107 w spos\u00f3b kontrolowany. Kowalik podkre\u015bla, \u017ce wykreowanie konkretnych no\u015bnik\u00f3w pi\u0119kna zachodzi w procesie socjalizacji. Jednak estetyczne \u015brodowisko \u017cyciowe, bez odpowiedniego przygotowania ludzi do odbioru pi\u0119kna, jak r\u00f3wnie\u017c wysoki poziom uwra\u017cliwienia na pi\u0119kno przy \u015brodowiskowych deficytach atrybut\u00f3w pi\u0119kna, nie zapewni\u0105 wysokiej jako\u015bci \u017cycia. Kluczowym zagadnieniem wydaje si\u0119 jednak by\u0107 proces uczenia si\u0119 smaku estetycznego, gdy\u017c mo\u017ce on mie\u0107 wp\u0142yw na d\u0105\u017cenie do estetyzacji otoczenia i odbierania jego pi\u0119kna jako istotnej \u017cyciowo warto\u015bci.<\/p>\n Estetyzacja \u017cycia codziennego mo\u017ce by\u0107 traktowana jako szcz\u0105tkowa forma adaptacji, kt\u00f3ra opiera si\u0119 na wykorzystywaniu istotnych informacji p\u0142yn\u0105cych z otoczenia w celu skutecznego zaspokojenia w\u0142asnych potrzeb. Psycholodzy ewolucyjni podkre\u015blaj\u0105, \u017ce poprzez okazywanie zainteresowania pi\u0119knem sztuki ludzie mog\u0105 eksponowa\u0107 w\u0142asn\u0105 warto\u015b\u0107, wra\u017cliwo\u015b\u0107, inteligencj\u0119, co mo\u017ce zwi\u0119ksza\u0107 atrakcyjno\u015b\u0107 seksualn\u0105 oraz sprzyja\u0107 poprawie pozycji spo\u0142ecznej, a wi\u0119c wp\u0142ywa\u0107 na popraw\u0119 jako\u015bci \u017cycia.<\/p>\n O jako\u015bci \u017cycia mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 w dw\u00f3ch aspektach \u2013 emocjonalnym i poznawczym. Kowalik (1995) \u0142\u0105czy te dwa aspekty z samopoczuciem odczuwanym w danym okresie oraz refleksyjn\u0105 ocen\u0105 w\u0142asnego \u017cycia. Autor podkre\u015bla \u017ce jednak nigdy nie dosz\u0142o do teoretycznego scalenia refleksyjno-oceniaj\u0105cego i prze\u017cyciowo-do\u015bwiadczeniowego aspektu jako\u015bci \u017cycia cz\u0142owieka. Emocjonalny aspekt jako\u015bci \u017cycia zwi\u0105zany jest z proporcjami emocji pozytywnych i negatywnych, poznawczy natomiast ze \u015bwiadom\u0105, poznawcz\u0105 ocen\u0105 przebiegu w\u0142asnego \u017cycia Korelacje mi\u0119dzy tymi aspektami ustalone w badaniach empirycznych wahaj\u0105 si\u0119 od 0.1 do 0.75 (Toeplitz). Zalewska wskazuje na mo\u017cliwo\u015b\u0107 zmieniania si\u0119 wraz z wiekiem poziomu zadowolenia z \u017cycia – zmiany te zale\u017c\u0105 g\u0142\u00f3wnie od aspektu poznawczego.<\/p>\n Zar\u00f3wno czynniki emocjonalne, jak i poznawcze, s\u0105 sk\u0142adowymi jako\u015bci \u017cycia. Poczucie spe\u0142nienia jest istotnym sk\u0142adnikiem wska\u017anika jako\u015bci \u017cycia tylko wtedy, gdy cz\u0142owiek w pe\u0142ni rozwija swoje mo\u017cliwo\u015bci. Dobre samopoczucie jest istotnym elementem zdrowia, cz\u0119sto bywa z nim uto\u017csamiane. Na subiektywnie dobre samopoczucie wp\u0142ywaj\u0105 g\u0142\u00f3wnie trzy elementy: poziom satysfakcji z \u017cycia, pozytywne uczucia oraz brak uczu\u0107 negatywnych (Mesjasz, Zaleski).<\/p>\n W opinii Veenhovena dwa aspekty zadowolenia z \u017cycia \u2013 szcz\u0119\u015bcie (aspekt emocjonalny) oraz satysfakcja z \u017cycia (aspekt poznawczy) \u2013 s\u0105 ze sob\u0105 silnie powi\u0105zane. Jednak badania dotycz\u0105ce warto\u015bciowania, postaw, zadowolenia z \u017cycia, pracy oraz zdrowia dowodz\u0105 istnienia s\u0142abych b\u0105d\u017a umiarkowanych korelacji pomi\u0119dzy emocjonalnymi i poznawczymi aspektami. Wyniki te mog\u0105 by\u0107 spowodowane niedoskona\u0142o\u015bci\u0105 pomiaru, jednak wielu badaczy uwa\u017ca (LeDoux, Zajonc), i\u017c emocjonalne i poznawcze oceny zadowolenia z \u017cycia s\u0105 niezale\u017cne, a zwi\u0105zki mi\u0119dzy nimi nie maj\u0105 uniwersalnego charakteru i zale\u017c\u0105 od innych zmiennych. Na podstawie ocen emocjonalnych dowiadujemy si\u0119, czy obiekt jest dla podmiotu przyjemny czy przykry, a oceny poznawcze<\/a> informuj\u0105 o tym, czy obiekt jest postrzegany jako warto\u015bciowy i po\u017c\u0105dany. Oceny te mog\u0105 zale\u017ce\u0107 od proces\u00f3w uczenia si\u0119, sposobu przetwarzania informacji, kryteri\u00f3w warto\u015bciowania (motyw\u00f3w i warto\u015bci) b\u0105d\u017a kryteri\u00f3w hedonistycznych i eudajmonistycznych.<\/p>\n W\u015br\u00f3d psycholog\u00f3w panuje zgoda co do tego, \u017ce psychologicznie rozumiana jako\u015b\u0107 \u017cycia ma dwa aspekty: subiektywny i obiektywny. Obiektywne oraz subiektywne aspekty jako\u015bci \u017cycia mo\u017cna analizowa\u0107 oraz mierzy\u0107 z perspektywy indywidualnej, grupowej oraz ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa. Jako\u015b\u0107 \u017cycia odr\u00f3\u017cniana jest od poczucia jako\u015bci \u017cycia. W pierwszym przypadku przedmiotem analiz jest obiektywny charakter badanego zjawiska, w drugim za\u015b subiektywna ocena jako\u015bci \u017cycia podmiotu, kszta\u0142tuj\u0105ca si\u0119 w oparciu o jego indywidualne do\u015bwiadczenia \u017cyciowe, b\u0105d\u017a \u2013 jak ujmuje to Ratajczak \u2013 opis obiektywnych warunk\u00f3w \u017cycia jednostki i grup oraz subiektywnych ocen, opinii i poczu\u0107 zwi\u0105zanych z istnieniem tych warunk\u00f3w.<\/p>\n Wi\u0119kszo\u015b\u0107 teorii psychologicznych koncentruje si\u0119 wok\u00f3\u0142 subiektywnego uj\u0119cia jako\u015bci \u017cycia. Jako\u015b\u0107 \u017cycia odnoszona jest do dobrostanu jednostek, kt\u00f3re z w\u0142asnej perspektywy, oraz stosuj\u0105c w\u0142asne kryteria, oceniaj\u0105 jako\u015b\u0107 swojego \u017cycia. Jako\u015b\u0107 \u017cycia obejmuje postawy jednostek wobec w\u0142asnego \u017cycia jako ca\u0142o\u015bci oraz specyficznych obszar\u00f3w \u017cycia (zdrowia, pracy, rodziny itp.). Postawy te okre\u015blane s\u0105 mianem zadowolenia z \u017cycia lub zadowolenia z r\u00f3\u017cnych jego obszar\u00f3w i mo\u017cna je zidentyfikowa\u0107 w ocenach emocjonalnych (\u201eco czuj\u0119\u201d) oraz ocenach poznawczych (\u201eco my\u015bl\u0119\u201d). Subiektywne uj\u0119cie jako\u015bci \u017cycia bywa uto\u017csamiane z hedonistycznym (Stra\u015b – Romanowska, Zalewska), lecz rozstrzygni\u0119cie tego problemu jest mo\u017cliwe dopiero po okre\u015bleniu, czy dana osoba stosuje kryteria hedonistyczne, czy te\u017c zwi\u0105zane z rozwojem i samorealizacj\u0105.<\/p>\n Ratajczak uwa\u017ca, i\u017c dla psychologii subiektywny aspekt badanego zjawiska jest bez w\u0105tpienia najwa\u017cniejszy. Wed\u0142ug autorki subiektywny aspekt jako\u015bci \u017cycia sprowadzi\u0107 mo\u017cna do stan\u00f3w psychicznych towarzysz\u0105cych cz\u0142owiekowi w zaspokajaniu jego potrzeb i osi\u0105ganiu za\u0142o\u017conych cel\u00f3w. Stany te s\u0105 efektem poznawczej oceny relacji mi\u0119dzy jednostk\u0105 a jej otoczeniem, oceny w\u0142asnych osi\u0105gni\u0119\u0107 i niepowodze\u0144 w zmaganiach z otoczeniem oraz oceny szans zrealizowania w\u0142asnych d\u0105\u017ce\u0144, pragnie\u0144 i cel\u00f3w \u017cyciowych. Psychologiczna analiza poj\u0119cia jako\u015bci \u017cycia powinna uwzgl\u0119dnia\u0107, opr\u00f3cz kryteri\u00f3w oceny jako\u015bci \u015bwiata (warunk\u00f3w) i jako\u015bci cz\u0142owieka, r\u00f3wnie\u017c zachodz\u0105ce mi\u0119dzy nimi relacje<\/p>\n Helena S\u0119k uwa\u017ca, i\u017c ujmowan\u0105 obiektywnie jako\u015b\u0107 \u017cycia definiuje zesp\u00f3\u0142 warunk\u00f3w \u017cycia cz\u0142owieka, obiektywne atrybuty \u015bwiata przyrody, przedmiot\u00f3w i kultury oraz obiektywnie oceniane atrybuty cz\u0142owieka zwi\u0105zane z jego poziomem \u017cycia oraz pozycj\u0105 spo\u0142eczn\u0105. W my\u015bl tej koncepcji zdrowie jest r\u00f3wnie\u017c jednym z obiektywnych wyznacznik\u00f3w jako\u015bci \u017cycia. Wed\u0142ug S\u0119k jako\u015b\u0107 \u017cycia ujmowana subiektywnie jest efektem wewn\u0119trznych proces\u00f3w warto\u015bciowania r\u00f3\u017cnych sfer \u017cycia, a tak\u017ce \u017cycia jako ca\u0142o\u015bci. Warto\u015bciowanie to jest uwarunkowane struktur\u0105 potrzeb cz\u0142owieka, jego indywidualnym systemem warto\u015bci oraz indywidualnym poj\u0119ciem sensu \u017cycia. W tak rozumianym problemie jako\u015bci \u017cycia g\u0142\u00f3wny nacisk k\u0142adziony jest na jego poznawczo-prze\u017cyciowy charakter oraz fakt, \u017ce to podmiot jest podstawowym \u017ar\u00f3d\u0142em danych pozwalaj\u0105cych wnioskowa\u0107 o jego poziomie jako\u015bci \u017cycia.<\/p>\n Jednym z podstawowych kryteri\u00f3w charakteryzuj\u0105cych koncepcje jako\u015bci \u017cycia, jest ich topologia w epistemologicznym kontinuum wymiaru \u201eobiektywno\u015b\u0107-subiektywno\u015b\u0107\u201d. Do koncepcji, kt\u00f3re wpisuj\u0105 si\u0119 w nurt rozwa\u017ca\u0144 nad obiektywnym wymiarem jako\u015bci \u017cycia, zaliczane s\u0105 koncepcje Campbella oraz Tomaszewskiego. Zdaniem Kowalika, Campbell zainicjowa\u0142 w\u015br\u00f3d psycholog\u00f3w rzeczywiste zainteresowanie poj\u0119ciem zadowolenia z \u017cycia (life satisfaction) oraz jako\u015bci \u017cycia (quality of life). Koncepcja Campbella jest koncepcj\u0105 normatywn\u0105, nawi\u0105zuj\u0105c\u0105 do obiektywnych warunk\u00f3w \u017cycia. Jego program badawczy sprowadza\u0142 si\u0119 do przeprowadzenia na gruncie psychologii bada\u0144 analogicznych do przeprowadzonych przez ekonomist\u00f3w, z t\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105, \u017ce by\u0142 on g\u0142\u00f3wnie zainteresowany znalezieniem sposobu na dokonanie mo\u017cliwie precyzyjnego opisu psychologicznych aspekt\u00f3w \u017cycia ludzi.<\/p>\n Dla Campbella podstawami teoretycznymi badania poczucia jako\u015bci \u017cycia by\u0142y koncepcje potrzeb. Zak\u0142ada\u0142, \u017ce im wi\u0119cej niezaspokojonych potrzeb oraz im g\u0142\u0119bszy stan niezaspokojenia, tym ni\u017cszy jest poziom poczucia jako\u015bci \u017cycia. Badacz ten jednak twierdzi\u0142, \u017ce zwi\u0105zek mi\u0119dzy obiektywnymi warunkami \u017cycia i odczuwanym zadowoleniem z \u017cycia nie jest jednoznaczny, a obiektywne warunki \u017cycia cz\u0142owieka wp\u0142ywaj\u0105 na jego zadowolenie w takim stopniu, w jakim mog\u0105 determinowa\u0107 jego do\u015bwiadczanie \u017cycia. Campbell definiuje jako\u015b\u0107 \u017cycia jako stopie\u0144 zadowolenia z poszczeg\u00f3lnych sfer \u017cycia, wyra\u017caj\u0105cy si\u0119 w refleksyjnych ocenach tych sfer. Zadowolenie z \u017cycia definiowane jest (Mesjasz, Zaleski) jako subiektywna ocena \u017cycia: zdarze\u0144, dzia\u0142a\u0144, relacji spo\u0142ecznych, osi\u0105gni\u0119\u0107 i pora\u017cek, w\u0142asnego rozwoju i posiadania sensu. Sing i Johnson (1978) definiuj\u0105 je jako og\u00f3ln\u0105 ocen\u0119 jako\u015bci \u017cycia odniesion\u0105 do wybranych przez siebie kryteri\u00f3w. Campbell uwa\u017ca\u0142, i\u017c w pomiarze zadowolenia z \u017cycia wska\u017aniki opisuj\u0105ce warunki \u017cycia nie mog\u0105 zast\u0119powa\u0107 wska\u017anik\u00f3w odnosz\u0105cych si\u0119 do do\u015bwiadczenia. Zadowolenie z \u017cycia sta\u0142o si\u0119 dla Campbella podstawowym wska\u017anikiem do\u015bwiadczania \u017cycia.<\/p>\n W efekcie wieloletnich bada\u0144 Campbell wraz ze wsp\u00f3\u0142pracownikami opracowa\u0142 Skal\u0119 Jako\u015bci \u017bycia. Najwa\u017cniejszymi obiektywnymi kryteriami jako\u015bci \u017cycia uwzgl\u0119dnionymi w tej skali by\u0142y (Kowalik): ma\u0142\u017ce\u0144stwo, \u017cycie rodzinne, zdrowie, relacje s\u0105siedzkie, przyjaciele i znajomi, zaj\u0119cia domowe, praca zawodowa, \u017cycie w danym kraju, miejsce zamieszkania, czas wolny, warunki mieszkaniowe, posiadane wykszta\u0142cenie, standard \u017cycia oraz posiadane oszcz\u0119dno\u015bci.<\/p>\n Bogactwo prze\u017cy\u0107, poziom \u015bwiadomo\u015bci (obie kategorie maj\u0105 charakter subiektywny), poziom aktywno\u015bci, tw\u00f3rczo\u015b\u0107 oraz wsp\u00f3\u0142uczestnictwo w \u017cyciu spo\u0142ecznym s\u0105 kryteriami okre\u015blaj\u0105cymi jako\u015b\u0107 \u017cycia w koncepcji Tomaszewskiego. Ratajczak zauwa\u017ca (2005), i\u017c ze wzgl\u0119du na to, \u017ce cz\u0142owiek jest istot\u0105 rozumn\u0105, \u017cycie \u015bwiadome i rozumne jest jako\u015bciowo bardziej warto\u015bciowe ni\u017c \u017cycie cz\u0142owieka maj\u0105cego s\u0142abe rozeznanie w tym, co si\u0119 wok\u00f3\u0142 niego dzieje. Spo\u0142eczny charakter \u017cycia cz\u0142owieka \u2013 a zw\u0142aszcza bogactwo kontakt\u00f3w, wsp\u00f3\u0142\u017cycie z innymi oraz uczestnictwo w ich \u017cyciu \u2013 stanowi o jako\u015bci tego \u017cycia i przez jego pryzmat jest oceniane przez innych ludzi. Niezmiernie wa\u017cnym przejawem jako\u015bci \u017cycia jednostki jest jej aktywno\u015b\u0107. \u017bycie czynne jest bardziej warto\u015bciowe od \u017cycia charakteryzuj\u0105cego si\u0119 bierno\u015bci\u0105 podmiotu. Aktywno\u015b\u0107, a zw\u0142aszcza aktywno\u015b\u0107 tw\u00f3rcza, jest przejawem zdrowia oraz rozwoju cz\u0142owieka (Kowalik, Mesjasz, Zaleski).<\/p>\n Tak rozumiana jako\u015b\u0107 \u017cycia powinna pozwoli\u0107 na okre\u015blenie kierunk\u00f3w dzia\u0142a\u0144 cz\u0142owieka zmierzaj\u0105cych do kszta\u0142towania \u015bwiata oraz podmiotu. Aktywno\u015b\u0107 cz\u0142owieka zorientowana jest zar\u00f3wno na niego samego, jak i jego otoczenie. Modyfikuj\u0105c siebie (pracuj\u0105c nad sob\u0105) cz\u0142owiek mo\u017ce rozwija\u0107 si\u0119, zwi\u0119ksza\u0107 sw\u00f3j potencja\u0142, swoje kompetencje oraz kwalifikacje, a w sytuacji utraty zdrowia \u2013 odzyska\u0107 utracone si\u0142y. Kszta\u0142tuj\u0105c \u015bwiat cz\u0142owiek mo\u017ce uczyni\u0107 go dla siebie i innych bardziej przyjaznym oraz zasobnym.<\/p>\n Tomaszewski uwa\u017ca, \u017ce im bardziej indywidualny przebieg rozwoju jednostki i przebieg procesu kszta\u0142towania \u015bwiata b\u0119d\u0105 ze sob\u0105 zharmonizowane, tym wy\u017csza b\u0119dzie jako\u015b\u0107 \u017cycia. Wed\u0142ug Tomaszewskiego jako\u015b\u0107 \u017cycia cz\u0142owieka jest wypadkow\u0105 jako\u015bci \u015bwiata i jako\u015bci cz\u0142owieka. W konsekwencji przyj\u0119cia stanowiska koncentruj\u0105cego si\u0119 przede wszystkim na obiektywnych kryteriach jako\u015bci \u017cycia, koncepcji Tomaszewskiego mo\u017cna przypisa\u0107 normatywny i uniwersalistyczny charakter, arbitralnie okre\u015bla ona bowiem, kt\u00f3re cechy \u017cycia s\u0105 warto\u015bciowe dla wszystkich ludzi.<\/p>\n Do koncepcji akcentuj\u0105cych subiektywny wymiar jako\u015bci \u017cycia zaliczana jest koncepcja Cantor i jej wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w (Mesjasz, Zaleski). Zak\u0142ada ona brak jakiejkolwiek warto\u015bci zewn\u0119trznej w stosunku do podmiotu, kt\u00f3ry realizuje w\u0142asne \u017cycie kieruj\u0105c si\u0119 ustalonymi przez siebie celami. Podmiot na ka\u017cdym etapie swojego rozwoju dokonuje wyboru odpowiednich zada\u0144 rozwojowych stanowi\u0105cych og\u00f3ln\u0105 podstaw\u0119 do formu\u0142owania w\u0142asnych zada\u0144 \u017cyciowych, kt\u00f3re zostaj\u0105 spersonalizowane poprzez opracowanie przez jednostk\u0119 sposob\u00f3w pracy nad nimi i ostatecznie w trakcie ich realizacji.<\/p>\n Ratajczak pisze o dw\u00f3ch kryteriach, aspektach jako\u015bci \u017cycia: subiektywnym i obiektywnym, wskazuj\u0105c jednocze\u015bnie na mo\u017cliwo\u015b\u0107 pomiaru jako\u015bci \u017cycia ze wzgl\u0119du na te kryteria. Obiektywne okre\u015blenie poziomu jako\u015bci \u017cycia danej osoby jest mo\u017cliwe poprzez okre\u015blenie stosunku jej potrzeb do stanu zasob\u00f3w otoczenia pozwalaj\u0105cych na ich zaspokojenie. Pomiar subiektywnie do\u015bwiadczanego poziomu jako\u015bci \u017cycia jest mo\u017cliwy poprzez badanie b\u0119d\u0105cych wynikiem poznawczej oceny relacji mi\u0119dzy jednostk\u0105, a otoczeniem, oceny indywidualnych osi\u0105gni\u0119\u0107, pora\u017cek oraz szans realizacji d\u0105\u017ce\u0144, pragnie\u0144, cel\u00f3w \u017cyciowych, a tak\u017ce stan\u00f3w psychicznych towarzysz\u0105cych cz\u0142owiekowi w procesie zaspokajania potrzeb. W \u015bwietle tej koncepcji czynnikiem decyduj\u0105cym o poziomie jako\u015bci \u017cycia jest subiektywna ocena rzeczywisto\u015bci, w kt\u00f3rej znajduje si\u0119 podmiot, poniewa\u017c subiektywne oceny tej samej, okre\u015blonej za pomoc\u0105 obiektywnych kryteri\u00f3w rzeczywisto\u015bci, wyra\u017cane przez poszczeg\u00f3lne jednostki, mog\u0105 si\u0119 skrajnie r\u00f3\u017cni\u0107.<\/p>\n Czernikiewicz i G\u00f3recka (2003) stwierdzaj\u0105, i\u017c badania na temat subiektywnie a obiektywnie do\u015bwiadczanej jako\u015bci \u017cycia dowodz\u0105, \u017ce tylko subiektywna ocena jako\u015bci \u017cycia jest wyk\u0142adnikiem faktycznego stanu zdrowia os\u00f3b poddanych r\u00f3\u017cnym formom leczenia. Jednak deficyty w zakresie wgl\u0105du w chorob\u0119<\/a>, mog\u0105 nasuwa\u0107 w\u0105tpliwo\u015bci, co do tego, kt\u00f3ra ocena jako\u015bci \u017cycia w przypadku os\u00f3b chorych na schizofreni\u0119<\/a> jest klinicznie bardziej istotna \u2013 subiektywna czy obiektywna. Por\u00f3wnanie wynik\u00f3w bada\u0144 (Hajduk, i wsp., 2008) jako\u015bci \u017cycia u os\u00f3b chorych na schizofreni\u0119 oraz nerwic\u0119 wykaza\u0142o, i\u017c grupa chorych na schizofreni\u0119 uzyska\u0142a ni\u017csze wyniki w ocenie klinicznej i funkcjonalnej, lecz chorzy ci wy\u017cej oceniali jako\u015b\u0107 \u017cycia ni\u017c grupa os\u00f3b choruj\u0105cych na nerwic\u0119. Autorzy t\u0142umacz\u0105 te wyniki ni\u017cszymi potrzebami \u017cyciowymi u chorych na schizofreni\u0119, ni\u017c u chorych na nerwic\u0119<\/a> oraz dodatkowo faktem, i\u017c chorzy na nerwic\u0119 maj\u0105 poczucie, \u017ce ich potrzeby nie s\u0105 w pe\u0142ni zaspokojone. Wyniki te mog\u0105 r\u00f3wnie\u017c potwierdza\u0107 wyst\u0119powanie deficyt\u00f3w poznawczych, a zw\u0142aszcza deficyt\u00f3w w obszarze wgl\u0105du we w\u0142asn\u0105 chorob\u0119.<\/p>\n W obr\u0119bie subiektywnego uj\u0119cia jako\u015bci \u017cycia mo\u017cna wyr\u00f3\u017cni\u0107 dwa rodzaje teorii: \u201ebottom \u2013 up\u201d i \u201etop \u2013 down\u201d – \u201eg\u00f3ra \u2013 d\u00f3\u0142\u201d i \u201ed\u00f3\u0142 \u2013 g\u00f3ra\u201d. Wsp\u00f3lnym za\u0142o\u017ceniem teorii \u201ebottom \u2013 up\u201d i \u201etop \u2013 down\u201d jest istnienie pe\u0142nej harmonii mi\u0119dzy emocjonalnymi i poznawczymi ocenami jako\u015bci \u017cycia.<\/p>\n Teorie \u201ebottom \u2013 up\u201d (z do\u0142u do g\u00f3ry) oparte s\u0105 na koncepcji poznawania \u015bwiata Johna Locke\u2019a, kt\u00f3ry uwa\u017ca\u0142, i\u017c jedynym \u017ar\u00f3d\u0142em poznania \u015bwiata przez cz\u0142owieka jest do\u015bwiadczenie. Z koncepcji tej wywodz\u0105 si\u0119 za\u0142o\u017cenia i podej\u015bcia badawcze g\u0142osz\u0105ce, \u017ce (Zalewska):<\/p>\n a) zadowolenie to przede wszystkim zjawisko o charakterze afektywnym, a stany emocjonalne s\u0105 bezpo\u015brednimi i najwa\u017cniejszymi ocenami jako\u015bci \u017cycia. Oceny poznawcze s\u0105 wobec nich wt\u00f3rne, gdy\u017c stanowi\u0105 jedynie racjonalne uzasadnienie determinuj\u0105cych je ocen emocjonalnych;<\/p>\n b) zadowolenie jest wynikiem rachunku przyjemno\u015bci i przykro\u015bci wywo\u0142anych bod\u017acami zewn\u0119trznymi. Badacze zjawiska ustalili, i\u017c zadowolenie z \u017cycia jest sum\u0105 zadowolenia z r\u00f3\u017cnych obszar\u00f3w \u017cycia, a zadowolenie z pracy ma wp\u0142yw na zadowolenie ze zdrowia oraz \u017cycia;<\/p>\n c) zadowolenie jest skutkiem do\u015bwiadczania r\u00f3\u017cnych zdarze\u0144 i sytuacji \u2013 podej\u015bcie to okre\u015blane jest mianem sytuacyjnego;<\/p>\n d) celem podej\u015bcia procesualnego jest szukanie mechanizm\u00f3w, proces\u00f3w wyja\u015bniaj\u0105cych zmiany jako\u015bci \u017cycia, a najlepszym sposobem s\u0105 badania idiograficzne, pod\u0142u\u017cne oraz eksperymentalne.<\/p>\n Teorie te opieraj\u0105 si\u0119 na wsp\u00f3lnym og\u00f3lnym za\u0142o\u017ceniu, i\u017c ludzie \u201ez natury\u201d s\u0105 tacy sami, u wszystkich zaobserwowa\u0107 mo\u017cna te same procesy, a zmiany stan\u00f3w wewn\u0119trznych powodowane s\u0105 czynnikami zewn\u0119trznymi. Teorie te pomijaj\u0105 r\u00f3\u017cnice indywidualne, traktuj\u0105c je jako skutki r\u00f3\u017cnych zdarze\u0144 zewn\u0119trznych.<\/p>\n Teorie \u201etop \u2013 down\u201d oparte s\u0105 na idei Immanuela Kanta w my\u015bl, kt\u00f3rej to umys\u0142 ludzki, korzystaj\u0105c z wiedzy apriorycznej, konstruuje obraz \u015bwiata. Najwa\u017cniejszymi za\u0142o\u017ceniami oraz podej\u015bciami w ramach tych teorii s\u0105:<\/p>\n a) zadowolenie to postawa wyra\u017cana w reakcjach emocjonalnych oraz s\u0105dach poznawczych, a pe\u0142na zgodno\u015b\u0107 mi\u0119dzy nimi jest mo\u017cliwa, poniewa\u017c: \u2013 to cechy wyznaczaj\u0105 podatno\u015b\u0107 na okre\u015blone emocje, a te z kolei wp\u0142ywaj\u0105 na percepcj\u0119 i interpretacj\u0119 zdarze\u0144 oraz s\u0105dy; \u2013 cechy determinuj\u0105 oceny poznawcze (satysfakcj\u0119), kt\u00f3re z kolei nadaj\u0105 ton afektywny do\u015bwiadczeniom;<\/p>\n b) predyspozycje genetyczne do do\u015bwiadczania zdarze\u0144 pozytywnych lub negatywnych wp\u0142ywaj\u0105 na zadowolenie z \u017cycia, a przez nie na zadowolenie z poszczeg\u00f3lnych jego sfer. Maj\u0105 podobny wp\u0142yw na wszystkie postawy i oceny, dlatego zwi\u0105zki mi\u0119dzy ocenami uwa\u017cane s\u0105 przez badaczy za \u201epozorne\u201d \u2013 s\u0105 efektem r\u00f3\u017cnego nat\u0119\u017cenia cech;<\/p>\n c) w podej\u015bciu dyspozycyjnym zak\u0142ada si\u0119, \u017ce cechy r\u00f3\u017cnicuj\u0105 oceny jako\u015bci \u017cycia niezale\u017cnie od innych zmiennych (czasu, sytuacji, oraz innych cech); t\u0142umaczy to, dlaczego pewne osoby s\u0105 zawsze bardziej zadowolone ni\u017c inne;<\/p>\n d) w podej\u015bciu r\u00f3\u017cnicowym zak\u0142ada si\u0119, i\u017c celem bada\u0144 jest wykrywanie sta\u0142ych r\u00f3\u017cnic w jako\u015bci \u017cycia mi\u0119dzy lud\u017ami, a najlepszym sposobem na ich wykrywanie s\u0105 badania nomotetyczne.<\/p>\n U podstaw wszystkich tych teorii le\u017cy wsp\u00f3lne za\u0142o\u017cenie, \u017ce ludzie \u201ez natury\u201d r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 cechami, a cechy maj\u0105 sta\u0142y wp\u0142yw na emocje oraz interpretacje sytuacji, co prowadzi do wniosku, i\u017c w konsekwencji wp\u0142ywaj\u0105 one na wzgl\u0119dnie sta\u0142e r\u00f3\u017cnice w jako\u015bci \u017cycia (w ka\u017cdej sytuacji pewne osoby s\u0105 bardziej szcz\u0119\u015bliwe ni\u017c inne). Teorie te pomijaj\u0105 wp\u0142yw \u015brodowiska, poniewa\u017c jego interpretacja uwarunkowana jest od cech jednostki.<\/p>\n W nowoczesnym spo\u0142ecze\u0144stwie sukces jest jednym z kluczowych poj\u0119\u0107 w ocenie satysfakcji z w\u0142asnego \u017cycia, a dla wielu jest wr\u0119cz miar\u0105 warto\u015bci cz\u0142owieka. Ratajczak uwa\u017ca (2005), i\u017c poj\u0119cie jako\u015bci \u017cycia jest obecne w my\u015bleniu o w\u0142asnej przysz\u0142o\u015bci, o indywidualnych karierach, planach \u017cyciowych i aspiracjach zawodowych, w projektach odnosz\u0105cych si\u0119 do budowy w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci i wzbogacania w\u0142asnej indywidualno\u015bci u niemal ka\u017cdego cz\u0142owieka. Autorka uwa\u017ca, i\u017c w obecnych czasach, w kt\u00f3rych wci\u0105\u017c dominuj\u0105cym \u017ar\u00f3d\u0142em dochod\u00f3w jest praca najemna, jako\u015b\u0107 \u017cycia znacznej liczby ludzi zale\u017cy od dw\u00f3ch warunk\u00f3w:<\/p>\n a) dost\u0119pno\u015bci d\u00f3br, na kt\u00f3rych cz\u0142owiekowi zale\u017cy i od kt\u00f3rych zale\u017cy jego byt i trwanie (zaspokajanie potrzeb i osi\u0105ganie cel\u00f3w),<\/p>\n b) wykonalno\u015bci dzia\u0142a\u0144, kt\u00f3re na zdobycie owych d\u00f3br pozwol\u0105, czyli dochod\u00f3w w postaci wynagrodzenia za prac\u0119.<\/p>\n W \u015bwietle tych spostrze\u017ce\u0144 dwiema podstawowymi kategoriami okre\u015blaj\u0105cymi jako\u015b\u0107 \u017cycia cz\u0142owieka s\u0105 praca oraz konsumpcja. Praca ma na celu zapewnienie bytu, a konsumpcja jest form\u0105 realizowania sfery ludzkich potrzeb, pragnie\u0144 oraz d\u0105\u017ce\u0144. Praca oraz konsumpcja s\u0105 w obecnych czasach szczeg\u00f3lnie zagro\u017conymi sferami ludzkiego \u017cycia oraz dzia\u0142ania. Sytuacj\u0119 t\u0119 dodatkowo komplikuje fakt, i\u017c te dwie sfery s\u0105 wzajemnie uwarunkowane na zasadzie sprz\u0119\u017ce\u0144 prostych oraz zwrotnych. Brak pracy jest podstawowym zagro\u017ceniem natury ekonomicznej, w jego konsekwencji mamy do czynienia z odci\u0119ciem b\u0105d\u017a drastyczn\u0105 redukcj\u0105 dochod\u00f3w oraz konieczno\u015bci\u0105 obni\u017cenia standardu \u017cycia. Nadmiar czasu wolnego spowodowany bezrobociem przy jednoczesnej deprywacji podstawowych potrzeb egzystencjalnych prowadzi\u0107 mo\u017ce do skrajnych form braku aktywno\u015bci, czyli apatii oraz depresji, jak r\u00f3wnie\u017c do patologicznej aktywno\u015bci zaradczej w postaci agresji i przemocy. Ratajczak pisze, i\u017c cywilizacja biedy staje si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142em agresji i nieakceptowanego buntu, objawiaj\u0105cego si\u0119 w r\u00f3\u017cnych formach, w tym w kulturze przemocy, bieda za\u015b to \u017cycie o niskiej jako\u015bci i \u017ar\u00f3d\u0142o dalszych zagro\u017ce\u0144, prowadzi do pogarszania si\u0119 sytuacji we wszystkich sferach \u017cycia cz\u0142owieka.<\/p>\n Zjawiska i procesy prowadz\u0105ce do negatywnych skutk\u00f3w w sferze dozna\u0144, my\u015bli oraz zachowa\u0144, kt\u00f3rym podmiot przypisuje g\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0119 w pogarszaniu si\u0119 jego dotychczasowej sytuacji \u017cyciowej, s\u0105 zagro\u017ceniami i wed\u0142ug Ratajczak pe\u0142ni\u0105 dwojak\u0105 rol\u0119 w zachowaniu cz\u0142owieka: ze wzgl\u0119du na to, \u017ce podstawow\u0105 potrzeb\u0105 cz\u0142owieka jest utrzymanie si\u0119 przy \u017cyciu oraz poczucie bezpiecze\u0144stwa \u2013 s\u0105 bezpo\u015bredni\u0105 przyczyn\u0105 obni\u017cenia jako\u015bci \u017cycia, w spos\u00f3b po\u015bredni natomiast wp\u0142ywaj\u0105 na jako\u015b\u0107 \u017cycia cz\u0142owieka zmieniaj\u0105c na niekorzy\u015b\u0107 warunki, w jakich jednostka d\u0105\u017cy do zaspokojenia swoich potrzeb i osi\u0105gania po\u017c\u0105danych cel\u00f3w.<\/p>\n Zagro\u017cenia mog\u0105 wynika\u0107 z celowego dzia\u0142ania innych ludzi, mog\u0105 by\u0107 ubocznym, nieplanowanym skutkiem czyjego\u015b dzia\u0142ania, mog\u0105 by\u0107 r\u00f3wnie\u017c skutkiem zdarze\u0144 spontanicznych, niekontrolowanych i nieprzewidywalnych. Jedne zagro\u017cenia mog\u0105 przechodzi\u0107 w inne, zmienia\u0107 si\u0119, mo\u017cna wi\u0119c m\u00f3wi\u0107 o konstelacjach zagro\u017ce\u0144. W opinii Ratajczak problem jako\u015bci \u017cycia wi\u0105\u017ce si\u0119 z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 rozumienia zwi\u0105zk\u00f3w mi\u0119dzy zjawiskami, kt\u00f3re prowadz\u0105 do eskalacji zagro\u017ce\u0144 albo wr\u0119cz przeciwnie \u2013 do ich wygaszania i redukcji.<\/p>\n Zaradno\u015b\u0107 cz\u0142owieka zale\u017cy od wyboru najbardziej adekwatnej strategii dzia\u0142ania w sytuacjach zagro\u017cenia, a zw\u0142aszcza w sytuacjach zwi\u0105zanych z pogorszeniem jako\u015bci \u017cycia. Czterema najwa\u017cniejszymi strategiami dzia\u0142ania s\u0105:<\/p>\n a) strategia prewencyjna oparta na przewidywaniu negatywnych zdarze\u0144,<\/p>\n b) strategia ofensywna polegaj\u0105ca na aktywnym zwalczaniu zagra\u017caj\u0105cych zjawisk,<\/p>\n c) strategia obronna polegaj\u0105ca na stosowaniu os\u0142on, ochron oraz rezygnowaniu z poczucia zwyci\u0119stwa,<\/p>\n d) strategia ewakuacyjna wymagaj\u0105ca umiej\u0119tno\u015bci odwrotu z pola zagro\u017cenia, gdy oceniane si\u0142y s\u0105 nier\u00f3wne.<\/p>\n Opr\u00f3cz sytuacji posiadaj\u0105cych okre\u015blone znaczenia dla cz\u0142owieka, w \u017cyciu mamy do czynienia r\u00f3wnie\u017c z takimi, kt\u00f3re s\u0105 trudne do okre\u015blenia i przez ten fakt staj\u0105 si\u0119 niepokoj\u0105ce, poniewa\u017c trudno im nada\u0107 jednoznaczne znaczenie, sprawiaj\u0105 trudno\u015bci w ich intelektualnym opanowaniu oraz mentalnej kontroli. Umiej\u0119tno\u015b\u0107 radzenia sobie w sytuacjach zagro\u017cenia sprzyja\u0107 mo\u017ce poprawie samopoczucia oraz jako\u015bci \u017cycia.<\/p>\n Wed\u0142ug Hulka brak przystosowania jest przyczyn\u0105 dysharmonii nie tylko w zakresie samopoczucia, stosunk\u00f3w rodzinnych, ale r\u00f3wnie\u017c powoduje izolacj\u0119 jednostki w \u017cyciu spo\u0142ecznym oraz trudno\u015bci zawodowe w zdobywaniu kwalifikacji i utrzymaniu si\u0119 w pracy. Praca chorych na schizofreni\u0119 stanowi jedno z podstawowych kryteri\u00f3w adaptacji chorych do \u017cycia w spo\u0142ecze\u0144stwie. W opinii wielu autor\u00f3w, aktywizacja zawodowa odgrywa szczeg\u00f3ln\u0105 rol\u0119 w z\u0142o\u017conym procesie resocjalizacji i mo\u017ce stanowi\u0107 jedno z istotniejszych kryteri\u00f3w jej skuteczno\u015bci.<\/p>\n Jedn\u0105 z koncepcji w ramach, kt\u00f3rej podj\u0119to pr\u00f3by sprecyzowania poj\u0119cia zadowolenia z \u017cycia oraz okre\u015blenia psychologicznych mechanizm\u00f3w kszta\u0142tuj\u0105cych stosunek cz\u0142owieka do w\u0142asnego \u017cycia zaproponowali Bach, Marcia i Rioux. Autorzy ci zwr\u00f3cili uwag\u0119 na fakt, \u017ce nie istnieje prosty zwi\u0105zek mi\u0119dzy warunkami \u017cycia i zadowoleniem z niego. Zdaniem tych autor\u00f3w, pr\u00f3by wyja\u015bnienia braku prostej symetrii w tym zakresie poprzez odwo\u0142ywanie si\u0119 do zr\u00f3\u017cnicowania potrzeb ludzi, pe\u0142nienia podstawowych r\u00f3l spo\u0142ecznych, realizowanego stylu \u017cycia, indywidualnej kontroli sprawowanej nad \u015brodowiskiem lub kombinacji tych czynnik\u00f3w, nie powiod\u0142y si\u0119 (Kowalik). Autorzy ci uwa\u017cali, \u017ce w\u0142a\u015bciwe podej\u015bcie wymaga zast\u0105pienia tradycyjnej jednostkowo-psychologicznej perspektywy perspektyw\u0105 spo\u0142eczn\u0105, a wi\u0119c odniesieniem jako\u015bci \u017cycia do kontekstu spo\u0142ecznego. Wed\u0142ug tych\u00a0 autor\u00f3w\u00a0 spo\u0142eczna jako\u015b\u0107 \u017cycia okre\u015blana jest przede wszystkim takimi standardami:<\/p>\n a) mo\u017cliwo\u015b\u0107 samostanowienia (wyznaczana przez posiadane zasoby \u015brodowiska, w tym tak\u017ce prawa cz\u0142owieka, lub presje instytucji oraz mo\u017cliwo\u015bci jednostki),<\/p>\n b) stopie\u0144 demokratyzacji \u017cycia spo\u0142ecznego (rozumiany jako rozpoznawanie mo\u017cliwo\u015bci ludzkich i odpowiednie do tych mo\u017cliwo\u015bci w\u0142\u0105czanie ludzi w \u017cycie zbiorowe, kt\u00f3re opiera si\u0119 na wsp\u00f3\u0142decydowaniu, wsp\u00f3\u0142zale\u017cno\u015bci i wsp\u00f3\u0142odpowiedzialno\u015bci),<\/p>\n c) poziom r\u00f3wno\u015bci spo\u0142ecznej (traktowanej jako uzyskanie podobnych szans dla osobistego rozwoju ka\u017cdego cz\u0142owieka, niezale\u017cnie od posiadanych system\u00f3w warto\u015bci, pogl\u0105d\u00f3w i potrzeb, oraz wzajemny szacunek wobec siebie, niezale\u017cnie od istniej\u0105cego zr\u00f3\u017cnicowania jednostek i grup). Kowalik (2008) zwraca uwag\u0119, i\u017c jako ludzie nie jeste\u015bmy tylko biernymi rejestratorami satysfakcji p\u0142yn\u0105cej z naszego dzia\u0142ania, lecz mamy mo\u017cliwo\u015b\u0107 aktywnie wp\u0142ywa\u0107 na poziom og\u00f3lnego zadowolenia z \u017cycia. W latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych XX wieku zwr\u00f3ci\u0142 na to uwag\u0119 Wilensky, wyr\u00f3\u017cniaj\u0105c dwie strategie wykorzystywane przez ludzi do podtrzymywania lub podwy\u017cszania og\u00f3lnego zadowolenia z \u017cycia. Pierwsza zosta\u0142a nazwana strategi\u0105 rozp\u0142ywania si\u0119 (spillover) i sprowadza si\u0119 do pokrywania konkretnego obszaru aktywno\u015bci \u017cyciowej, nad kt\u00f3r\u0105 nie jeste\u015bmy w stanie sprawowa\u0107 wystarczaj\u0105cej kontroli, aktywno\u015bci\u0105 innego rodzaju. Druga strategia okre\u015blana jest mianem kompensacji i polega na zmianie znaczenia przypisywanego konkretnym dziedzinom \u017cycia (umniejszana jest warto\u015b\u0107 tych dziedzin, kt\u00f3re s\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142em negatywnych do\u015bwiadcze\u0144 \u017cyciowych, a powi\u0119ksza si\u0119 warto\u015b\u0107 dziedzin \u017cycia, kt\u00f3re dostarczaj\u0105 najwi\u0119kszych powod\u00f3w do zadowolenia). Na pocz\u0105tku XXI wieku Sirgy (2002) wyodr\u0119bni\u0142 nast\u0119pne strategie pozwalaj\u0105ce na utrzymanie dobrej jako\u015bci \u017cycia. S\u0105 nimi:<\/p>\n a) odwo\u0142ywanie si\u0119 do przesz\u0142o\u015bci (historii w\u0142asnego \u017cycia),<\/p>\n b) posiadanie wysokiej samooceny,<\/p>\n c) zmiana obiektu por\u00f3wna\u0144 spo\u0142ecznych,<\/p>\n d) modyfikowanie cel\u00f3w \u017cyciowych,<\/p>\n e) dokonywanie reinterpretacji konkretnych zdarze\u0144 \u017cyciowych.<\/p>\n Kowalik podkre\u015bla, \u017ce w koncepcji Sirgy\u2019ego szczeg\u00f3ln\u0105 form\u0105 strategii jest utrzymywanie r\u00f3wnowagi emocjonalnej. Przejawia si\u0119 ona w poszukiwaniu takich sytuacji \u017cyciowych, w kt\u00f3rych cz\u0142owiek mo\u017ce jednocze\u015bnie do\u015bwiadcza\u0107 pozytywnych i negatywnych stan\u00f3w uczuciowych. Pozytywne do\u015bwiadczenia wykorzystywane s\u0105 do poprawy aktualnej jako\u015bci \u017cycia, natomiast negatywne do\u015bwiadczenia maj\u0105 znaczenie d\u0142ugofalowe, poniewa\u017c s\u0142u\u017c\u0105 do mobilizacji cz\u0142owieka w celu poprawy jako\u015bci \u017cycia w przysz\u0142o\u015bci oraz motywuj\u0105 do planowania w\u0142asnej przysz\u0142o\u015bci i wzbudzania nadziei na lepsze \u017cycie. Ludzie znajduj\u0105cy si\u0119 w trudnym po\u0142o\u017ceniu \u017cyciowym, efektywnie pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 wymienionymi strategiami, b\u0119d\u0105 zachowywali poczucie wysokiej jako\u015bci \u017cycia oraz czerpali z niego wi\u0119cej satysfakcji ni\u017c osoby \u017cyj\u0105ce w identycznych warunkach, ale niedysponuj\u0105ce takimi umiej\u0119tno\u015bciami. Powy\u017csze spostrze\u017cenia mog\u0105 by\u0107 pomocne w wyja\u015bnieniu wielokrotnie poruszanej przez psycholog\u00f3w kwestii braku symetrycznej relacji pomi\u0119dzy warunkami \u017cycia a odczuwan\u0105 z niego satysfakcj\u0105. Prowadzi to do wniosku, \u017ce cz\u0142owiek, poprzez u\u017cycie odpowiednich proces\u00f3w poznawczych, mo\u017ce aktywnie sterowa\u0107 poziomem odczuwanej satysfakcji \u017cyciowej.<\/p>\n\n\nDefinicja jako\u015bci \u017cycia<\/h2>\n
Jako\u015b\u0107 \u017cycia psychicznego<\/h2>\n
Poznawczy i emocjonalny aspekt jako\u015bci \u017cycia<\/h2>\n
Subiektywny i obiektywny aspekt jako\u015bci \u017cycia<\/h2>\n
Teorie bottom \u2013 up i top \u2013 down w badaniach jako\u015bci \u017cycia<\/h2>\n
Bottom \u2013 up<\/h3>\n
Top \u2013 down<\/h3>\n
Jako\u015b\u0107 \u017cycia jako funkcja zaradno\u015bci cz\u0142owieka<\/h2>\n
Spo\u0142eczna jako\u015b\u0107 \u017cycia<\/h2>\n
\nSpo\u0142eczna jako\u015b\u0107 \u017cycia jest tym lepsza, im wy\u017cszy jest poziom wyst\u0119powania tych w\u0142a\u015bciwo\u015bci (traktowanych jako charakterystyki spo\u0142ecze\u0144stwa). W swojej koncepcji autorzy przyjmuj\u0105 istnienie sprz\u0119\u017cenia zwrotnego mi\u0119dzy spo\u0142eczn\u0105 a jednostkow\u0105 jako\u015bci\u0105 \u017cycia. Poziom spo\u0142ecznej jako\u015bci \u017cycia determinuje indywidualne poziomy zadowolenia z \u017cycia.<\/p>\n