Diagnoza psychologiczna ma na celu ocen\u0119 stanu emocjonalnego jednostki i jest wykorzystywana m.in. do identyfikacji oraz klasyfikacji zaburze\u0144 psychicznych. W psychologii wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 r\u00f3\u017cne rodzaje diagnoz, a sam proces diagnostyczny jest z\u0142o\u017cony i obejmuje sformu\u0142owanie pyta\u0144 diagnostycznych, dob\u00f3r odpowiednich metod, zbieranie informacji o jednostce i jej otoczeniu, a nast\u0119pnie analiz\u0119 i integracj\u0119 uzyskanych danych. Celem tego procesu jest odpowied\u017a na postawione pytania diagnostyczne lub sformu\u0142owanie kolejnych. Efektem diagnozy jest rozpoznanie objaw\u00f3w zaburze\u0144, okre\u015blenie ich przyczyn, kontekstu i uwarunkowa\u0144, a tak\u017ce, w niekt\u00f3rych przypadkach, przewidywanie ich dynamiki, prognozowanie przysz\u0142ego rozwoju sytuacji lub planowanie interwencji psychologicznej.<\/p>\n
Diagnozowanie psychologiczne pe\u0142ni cztery kluczowe funkcje metodologiczne: deskryptywno-ewaluatywn\u0105, polegaj\u0105c\u0105 na opisie i ocenie stanu jednostki; eksplanacyjn\u0105, czyli wyja\u015bnianie przyczyn obserwowanych zjawisk; predykcyjn\u0105, umo\u017cliwiaj\u0105c\u0105 przewidywanie przysz\u0142ego rozwoju sytuacji; oraz korekcyjn\u0105, kt\u00f3ra wspiera planowanie odpowiednich dzia\u0142a\u0144 interwencyjnych.<\/p>\n
Diagnoza psychologiczna ma na celu kompleksow\u0105 ocen\u0119 stanu psychicznego jednostki, zar\u00f3wno w uj\u0119ciu og\u00f3lnym, jak i w odniesieniu do konkretnych obszar\u00f3w funkcjonowania. S\u0142u\u017cy do analizy zdolno\u015bci adaptacyjnych i funkcjonowania psychospo\u0142ecznego, a tak\u017ce do ilo\u015bciowego i jako\u015bciowego opisu zaburze\u0144 oraz ich dynamiki. Wa\u017cnym aspektem diagnozy jest identyfikacja zasob\u00f3w pacjenta, kt\u00f3re mog\u0105 wspiera\u0107 nawi\u0105zywanie kontaktu, motywacj\u0119 do leczenia i gotowo\u015b\u0107 do zmian. Proces diagnostyczny pozwala r\u00f3wnie\u017c na ustalenie przyczyn trudno\u015bci i kryzys\u00f3w, dob\u00f3r odpowiednich form pomocy psychologicznej, terapii czy rehabilitacji oraz wskazanie zalece\u0144 dotycz\u0105cych dalszego funkcjonowania w \u017cyciu rodzinnym, zawodowym i codziennym. W przypadku os\u00f3b z dysfunkcjami, niepe\u0142nosprawno\u015bci\u0105 lub problemami adaptacyjnymi diagnoza pomaga opracowa\u0107 skuteczny plan przystosowania do nowych warunk\u00f3w \u017cycia.<\/p>\n
W zale\u017cno\u015bci od przedmiotu i celu badania mo\u017cna wyr\u00f3\u017cni\u0107 r\u00f3\u017cne rodzaje diagnoz psychologicznych. Do najwa\u017cniejszych nale\u017c\u0105: diagnoza nozologiczna<\/strong> (r\u00f3\u017cnicowa, opisowa), obejmuj\u0105ca zar\u00f3wno klasyfikacj\u0119 zaburze\u0144, jak i ich r\u00f3\u017cnicowanie; diagnoza funkcjonalna<\/strong> (diagnoza wyja\u015bniaj\u0105ca: diagnoza strukturalno-funkcjonalna oraz epigenetyczna), koncentruj\u0105ca si\u0119 na analizie struktury i mechanizm\u00f3w funkcjonowania jednostki; diagnoza rozwojowa<\/strong>, dotycz\u0105ca etap\u00f3w i dynamiki zmian w cyklu \u017cycia; oraz diagnoza prognostyczna<\/strong>, kt\u00f3rej celem jest przewidywanie przysz\u0142ego funkcjonowania pacjenta.<\/p>\n Diagnoza kliniczna to zaawansowana, rozbudowana forma diagnozy psychologicznej, oparta na poznaniu pacjenta i rozmowie z nim. Mo\u017ce r\u00f3\u017cnie przebiega\u0107, w zale\u017cno\u015bci od przyj\u0119tego podej\u015bcia teoretycznego \u2013 psychologii zdrowia, psychologii klinicznej, psychopatologii czy psychiatrii. Cz\u0119sto uwzgl\u0119dnia elementy psychometrii i polega na ocenie stanu psychicznego, identyfikacji objaw\u00f3w psychopatologicznych oraz ustaleniu ich przyczyn. Kluczowym celem jest rozpoznanie symptom\u00f3w i przyporz\u0105dkowanie ich do odpowiedniej jednostki chorobowej.<\/p>\n Diagnoza psychologiczna, a w szczeg\u00f3lno\u015bci diagnoza r\u00f3\u017cnicowa zaburze\u0144 organicznych i zaburze\u0144 czynno\u015bciowych jest jedn\u0105 z podstawowych umiej\u0119tno\u015bci psychologa klinicznego. Przeprowadzenie takiego procesu diagnostycznego jest mo\u017cliwe przez zastosowanie w badaniach mi\u0119dzy innymi Skali Inteligencji Wechslera<\/a> WAIS-R<\/a>.<\/p>\n Dobra diagnoza psychologiczna charakteryzuje si\u0119 rzetelnym, szczeg\u00f3\u0142owym opisem funkcjonowania osoby badanej, uwzgl\u0119dniaj\u0105cym zar\u00f3wno obszary patologiczne, ich przyczyny i mechanizmy powstawania, jak i prognozy oraz mo\u017cliwo\u015bci zastosowania dzia\u0142a\u0144 psychokorekcyjnych. Kluczowym elementem jest r\u00f3wnie\u017c wskazanie mocnych stron i zasob\u00f3w osoby badanej. Ze wzgl\u0119du na istotne znaczenie diagnozy dla dalszych dzia\u0142a\u0144 terapeutycznych, wymaga si\u0119, aby proces badania i jego interpretacja by\u0142y przeprowadzone zgodnie z zasadami profesjonalizmu. Psycholog powinien by\u0107 w stanie jasno uzasadni\u0107 swoje wnioski, opieraj\u0105c je na solidnych podstawach naukowych i metodycznych.<\/p>\n Charakterystyka por\u00f3wnawcza diagnozy psychologicznej profilu funkcjonalnego wzgl\u0119dem organicznego opiera\u0107 si\u0119 b\u0119dzie w przypadku tego narz\u0119dzia na analizie wynik\u00f3w uzyskiwanych w 11 testach: Wiadomo\u015bci<\/b> Obni\u017cenie wynik\u00f3w spowodowane zaburzeniami pami\u0119ci, dziwaczne odpowiedzi mog\u0105 sugerowa\u0107 zaburzenia psychiczne. Niskie wyniki mog\u0105 wyniki mog\u0105 by\u015b spowodowane uszkodzeniami m\u00f3zgu (lewo lub obustronnymi) we wczesnych okresach \u017cycia. Test ten uznawany jest jako dobry wska\u017anik przedchorobowego poziomu funkcjonowania. Jest „odporny” na uszkodzenia m\u00f3zgu w p\u00f3\u017aniejszym wieku. Powtarzanie Cyfr<\/b> Obni\u017cenie wynik\u00f3w w te\u015bcie Powtarzania Cyfr wprost oraz wspak mo\u017ce by\u0107 spowodowane l\u0119kiem jak r\u00f3wnie\u017c uszkodzeniami<\/b> CUN (lewa p\u00f3\u0142kula- zw\u0142aszcza w obr\u0119bie p\u0142ata skroniowego). Obni\u017cenie wynik\u00f3w w podte\u015bcie powtarzania wspak mo\u017ce by\u0107 spowodowane uszkodzeniami prawej p\u00f3\u0142kuli ( zw\u0142aszcza p\u0142ata czo\u0142owego). W\u015br\u00f3d os\u00f3b, kt\u00f3re nie s\u0105 w stanie powt\u00f3rzy\u0107 5 cyfr wprost i 3 wspak 90% z nich to osoby upo\u015bledzone umys\u0142owo. Skrajnie niskie wyniki w te\u015bcie Powtarzana Cyfr w por\u00f3wnaniu z wynikami innych test\u00f3w mog\u0105 by\u0107 wska\u017anikiem zaburze\u0144 o charakterze psychotycznych lub schizofrenii<\/a><\/b>. Du\u017ca dysproporcja w wynikach powtarzania cyfr wprost i wspak (bez wzgl\u0119du na og\u00f3lny wynik) mo\u017ce by\u0107 wska\u017anikiem nerwicy l\u0119kowej. S\u0142ownik<\/b> Niskie wyniki mog\u0105 \u015bwiadczy\u0107 o wczesnym uszkodzeniu m\u00f3zgu<\/b> – uszkodzenie funkcji poznawczych. Wyniki w S\u0142owniku zale\u017c\u0105 g\u0142\u00f3wnie od zasob\u00f3w \u015brodowiska edukacyjnego we wczesnych latach \u017cycia i nie ulega znacznej poprawie wraz z nabywaniem do\u015bwiadczenia. Uszkodzenia m\u00f3zgu lokowane po lewej stronie nie maj\u0105 wp\u0142ywu na wyniki osoby badanej uzyskane w tym te\u015bcie i nie opisuj\u0105 jej funkcjonowania w czasie uszkodzenia<\/b>, lecz ujawniaj\u0105 si\u0119 dopiero p\u00f3\u017aniej. S\u0142ownik mo\u017ce by\u015b wykorzystywany do oceny przedchorobowego poziomu funkcjonowania. Wyj\u0105tkiem jest choroba Alzheimera. Analiza jako\u015bciowa mo\u017ce by\u0107 wykorzystywana w diagnozowaniu schizofrenii<\/b>: wska\u017anikami zaburze\u0144 b\u0119d\u0105 – alternatywne definiowanie s\u0142\u00f3w, uwzgl\u0119dnianie nieistotnych detali, zbyt szerokie rozumienie s\u0142\u00f3w,definiowanie s\u0142\u00f3w przez pojedyncze atrybuty, opieranie definicji na zindywidualizowanych i subiektywnych elementach, ujmowanie w definicji niepowi\u0105zanych temat\u00f3w wywo\u0142anych idiosynkratycznymi asocjacjami. Wyniki testu ulegaj\u0105 najmniejszemu obni\u017ceniu wraz z wiekiem w por\u00f3wnaniu do innych test\u00f3w. Arytmetyka<\/b> Niskie wyniki w tym te\u015bcie osi\u0105ga\u0107 b\u0119d\u0105 osoby z du\u017cym poziomem l\u0119ku, niepe\u0142nosprawne umys\u0142owo oraz z uszkodzeniami m\u00f3zgu – szczeg\u00f3lnie lewej p\u00f3\u0142kuli<\/b>. Wykonanie tego testu wymaga zaanga\u017cowanie wielu funkcji, niemal ka\u017cde uszkodzenie o charakterze organicznym mo\u017ce wp\u0142yn\u0105\u0107 na obni\u017cenie otrzymywanych w nim wynik\u00f3w. Odpowiedzi zaskakuj\u0105ce, dziwne mog\u0105 \u015bwiadczy\u0107 o zaburzeniach my\u015blenia. Rozumienie<\/b> Poniewa\u017c test ten odwo\u0142uje si\u0119 do posiadanego do\u015bwiadczenia i nie odwo\u0142uje si\u0119 do aktualnej zdolno\u015bci uczenia si\u0119 wysoki wynik mog\u0105 uzyskiwa\u0107 osoby z nabytymi uszkodzeniami CUN (podobnie jak w testach Wiadomo\u015bci i S\u0142owniku). Test ten z du\u017c\u0105 trafno\u015bci\u0105 mo\u017cna wykorzysta\u0107 do oceny przedchorobowego poziomu funkcjonowania. Osoby z zaburzeniami o charakterze psychotycznym osi\u0105gaj\u0105 w tym te\u015bcie ni\u017csze wyniki ni\u017c w testach S\u0142ownik i Wiadomo\u015bci.<\/b> Spowodowane jest to wykorzystaniem oceny ze strony badanych bod\u017ac\u00f3w testowych,<\/b> co nie jest tak istotne w testach S\u0142ownik i Wiadomo\u015bci. Nadmierna sztywno\u015b\u0107 w sposobie oceniania mo\u017ce by\u0107 wyznacznikiem zaburzenia funkcji oceniania np. w schizofrenii.<\/b> Wyniki tego testu pozwalaj\u0105 na jako\u015bciow\u0105 ich analiz\u0119, co w przypadku przeci\u0119tnych lub wysokich wynik\u00f3w w tym te\u015bcie mo\u017ce mie\u0107 decyduj\u0105ce znaczenie przy okre\u015blaniu czy s\u0105 podstawy do tego aby uwa\u017ca\u0107, i\u017c osoba badana funkcjonuje w spos\u00f3b zaburzony (nawet nieznaczny procent dziwacznych odpowiedzi badanych mo\u017ce by\u0107 podstaw\u0105 do sformu\u0142owania takiej hipotezy. Niskie wyniki mog\u0105 osi\u0105ga\u0107 osoby, kt\u00f3re maj\u0105 obni\u017cone kompetencje j\u0119zykowe jak r\u00f3wnie\u017c osoby niedojrza\u0142e, my\u015bl\u0105ce w spos\u00f3b konkretny, wycofane spo\u0142ecznie, negatywistyczne nastawione do rzeczywisto\u015bci. Wyniki tego testu ulegaj\u0105 nieznacznemu obni\u017ceniu wraz z wiekiem. Podobie\u0144stwa<\/b> Niskie wyniki mog\u0105 uzyskiwa\u0107 osoby wywodz\u0105ce si\u0119 z niekorzystnego, ubogiego w bod\u017ace \u015brodowiska, nisk\u0105 prawno\u015bci\u0105 my\u015blenia poj\u0119ciowego, zbyt konkretnym oraz sztywnym sposobem my\u015blenia oraz negatywizmem. Niskie wyniki uzyskuj\u0105 r\u00f3wnie\u017c osoby upo\u015bledzone umys\u0142owo oraz schizofreniczne, cech\u0105 charakterystyczn\u0105 w sposobie rozwi\u0105zywania testu dla tej grupy jest my\u015blenie dywergencyjne. W przypadku os\u00f3b cierpi\u0105cych na schizofreni\u0119 w aktywnej fazie choroby osi\u0105gaj\u0105 one ni\u017csze wyniki ni\u017c osoby w remisji. Braki w Obrazkach Niskie wyniki s\u0105 wska\u017anikami zaburze\u0144 percepcji rzeczywisto\u015bci. Mog\u0105 je uzyskiwa\u0107 osoby paranoidalne (np. skupiaj\u0105ce si\u0119 na nieistotnych szczeg\u00f3\u0142ach), schizofreniczne, cierpi\u0105ce na psychoz\u0119 depresyjn\u0105. Na obni\u017cenie wynik\u00f3w wp\u0142ywaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c stany l\u0119kowe<\/b>, negatywizm, wrogo\u015b\u0107, sk\u0142onno\u015b\u0107 do impulsywnego reagowania. Test ten jest bardzo wra\u017cliwy na upo\u015bledzenie umys\u0142owe. Porz\u0105dkowanie Obrazk\u00f3w<\/b> Kliniczna interpretacja tego testu powinna zosta\u0107 potwierdzona por\u00f3wnywalnymi wynikami w te\u015bcie Rozumienie, a tak\u017ce informacjami uzyskanymi w trakcie wywiadu. Niskie wyniki mog\u0105 by\u0107 wska\u017anikami schizofrenii, a tak\u017ce uszkodzeniach lewej p\u00f3\u0142kuli m\u00f3zgu<\/b>. Mog\u0105 by\u0107 r\u00f3wnie\u017c wska\u017anikami nerwicy<\/a> oraz psychozy depresyjnej<\/a><\/b>. Klocki<\/b> Na obni\u017cenie wynik\u00f3w w tym te\u015bcie wp\u0142ywaj\u0105: l\u0119kowa postawa badanego, nadmierna refleksyjno\u015b\u0107 oraz obsesyjne przywi\u0105zywanie uwagi do nieistotnych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w<\/b>. Wyniki testu pozwalaj\u0105 na wykrywanie wczesnych i p\u00f3\u017anych zaburze\u0144 proces\u00f3w spostrzegania. A obni\u017cenie wynik\u00f3w w tym te\u015bcie wp\u0142yw b\u0119d\u0105 mia\u0142y takie zaburzenia jak depresja<\/b> oraz uszkodzenia CUN o charakterze rozproszonym lokalizowane po prawej stronie, b\u0105d\u017a te\u017c w obr\u0119bie kt\u00f3rego\u015b z p\u0142at\u00f3w ciemieniowych<\/b>. Osoby, u kt\u00f3rych zdiagnozowano uszkodzenia o charakterze organicznym mog\u0105 osi\u0105ga\u0107 najni\u017cszy wynik w tym te\u015bcie w\u015br\u00f3d test\u00f3w bezs\u0142ownych. Osoby schizofreniczne mog\u0105 w tym te\u015bcie uzyskiwa\u0107 wyniki powy\u017cej indywidualnej \u015bredniej. Uk\u0142adanki<\/b> Niskie wyniki mog\u0105 uzyska\u0107 osoby cierpi\u0105ce na depresj\u0119 ( wyniki test\u00f3w bezs\u0142ownych u os\u00f3b cierpi\u0105cych na depresj\u0119 maj\u0105 tendencj\u0119 do obni\u017cania si\u0119, wynik tego testu mo\u017ce by\u0107 znacznie ni\u017cszy od S\u0142ownika, lecz na poziomie innych test\u00f3w bezs\u0142ownych). Wynik u os\u00f3b l\u0119kowych mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c ulec obni\u017ceniu i by\u0107 znacznie ni\u017cszy od S\u0142ownika oraz obni\u017cony w stosunku do wynik\u00f3w innych test\u00f3w skali bezs\u0142ownej. Po\u0142\u0105czanie depresji i l\u0119kliwo\u015bci <\/b>prowadzi do jeszcze wi\u0119kszego obni\u017cenia wyniku w Uk\u0142adankach ni\u017c w pozosta\u0142ych testach bezs\u0142ownych. W przypadku schizofrenii wynik tego testu mo\u017ce by\u0107 wysoki lub najwy\u017cszy w\u015br\u00f3d wszystkich wynik\u00f3w test\u00f3w zaliczanych do skali bezs\u0142ownej. Wyniki tego testu w po\u0142\u0105czeniu z analiz\u0105 sposobu wykonania tego testu mog\u0105 \u015bwiadczy\u0107 o urazach psychicznych zwi\u0105zanych z w\u0142asnym cia\u0142em.<\/b> W przypadku organicznych uszkodze\u0144 m\u00f3zgu prawej p\u00f3\u0142kuli uszkodzenia te mog\u0105 przyczyni\u0107 si\u0119 do obni\u017conego wyniku tego testu. Symbole Cyfr<\/b> Obni\u017ceniu wynik\u00f3w mo\u017cna spodziewa\u0107 si\u0119 u os\u00f3b nie\u015bmia\u0142ych oraz neurotycznych, l\u0119kowych.<\/b> Niskie wynik uzyskuj\u0105 r\u00f3wnie osoby obsesyjne, nadmiernie koncentruj\u0105ce si\u0119 na szczeg\u00f3\u0142ach, impulsywne b\u0105d\u017a refleksyjne.<\/span><\/p>\n Powtarzanie Cyfr, Klocki, Arytmetyka, Porz\u0105dkowanie Obrazk\u00f3w.<\/span><\/p>\n Dla os\u00f3b z organicznym uszkodzeniem CUN<\/b> charakterystyczne jest uszkodzenie takich funkcji jak: wzrokowo-ruchowej, pami\u0119ci, porz\u0105dkowania, syntetyzowania oraz wytwarzania nowych idei, U os\u00f3b tych nale\u017cy spodziewa\u0107 si\u0119 wy\u017cszego wyniku w Skali S\u0142ownej ni\u017c Bezs\u0142ownej oraz znacznie obni\u017conego wyniku w te\u015bcie Powtarzania Cyfr<\/b>. Niskie wyniki mog\u0105 pojawi\u0107 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w testach: Klocki, Uk\u0142adanki Podobie\u0144stwa.<\/b> Charakterystyczn\u0105 cech\u0105 profilu os\u00f3b z organicznym uszkodzeniem CUN jest niewielkie zr\u00f3\u017cnicowanie profilu. Dla os\u00f3b z uszkodzeniem lewej p\u00f3\u0142kuli wyniki uzyskane w Skali S\u0142ownej s\u0105 najcz\u0119\u015bciej obni\u017cone do wynik\u00f3w uzyskanych w Skali Bezs\u0142ownej. U os\u00f3b z uszkodzeniem prawej p\u00f3\u0142kuli wyniki uzyskane w Skali S\u0142ownej s\u0105 wy\u017csze od uzyskanych w Skali Bezs\u0142ownej.<\/b> <\/span><\/p>\n Dla os\u00f3b z wt\u00f3rnym uszkodzeniem CUN charakterystyczne jest znaczne obni\u017cenie wynik\u00f3w w Skali Bezs\u0142ownej. Osoba ta mo\u017ce uzyska\u0107 w Skali S\u0142ownej wyniki na poziomie dolnej granicy normy oraz przeci\u0119tnym. Przy analizowaniu tego przypadku konieczne jest uwzgl\u0119dnienie historii Osoby badanej, a zw\u0142aszcza wykszta\u0142cenia.<\/span><\/p>\n Uk\u0142adanki, Rozumienie, Arytmetyka (analiza jako\u015bciowa), Braki w Obrazkach, Porz\u0105dkowanie Obrazk\u00f3w (analiza jako\u015bciowa), Uk\u0142adanki, Symbole Cyfr, Powtarzanie Cyfr.<\/p>\n Pomocne przy formu\u0142owaniu hipotez mog\u0105 by\u0107 r\u00f3wnie\u017c zale\u017cno\u015bci mi\u0119dzy wynikami pojedynczych test\u00f3w. Np.: obni\u017cony wynik w te\u015bcie Symbole Cyfr w stosunku do Rozumienia mo\u017ce by\u0107 wska\u017anikiem Schizofrenii, uk\u0142ad odwrotny mo\u017ce by\u0107 wska\u017anikiem uszkodzenia m\u00f3zgu.<\/p>\n\n\nDiagnoza kliniczna<\/h2>\n
Diagnoza r\u00f3\u017cnicowa zaburze\u0144 organicznych i zaburze\u0144 funkcjonalnych<\/h2>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/b><\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/b><\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/b><\/span><\/p>\n
\n<\/b><\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\nDiagnoza zaburze\u0144 organicznych<\/h2>\n
\nNajskuteczniejsze w psychologicznym diagnozowaniu zaburze\u0144 organicznych s\u0105 nast\u0119puj\u0105ce testy:<\/b><\/span><\/p>\nDiagnoza zaburze\u0144 funkcjonalnych<\/h2>\n
\n<\/span>Najskuteczniejsze w psychologicznym diagnozowaniu zaburze\u0144 funkcjonalnych s\u0105 nast\u0119puj\u0105ce testy:<\/b><\/span><\/p>\n