{"id":19,"date":"2023-07-30T15:28:58","date_gmt":"2023-07-30T13:28:58","guid":{"rendered":"https:\/\/psychologuj.pl\/?p=19"},"modified":"2025-05-27T11:09:26","modified_gmt":"2025-05-27T09:09:26","slug":"etapy-zaloby","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/psychologuj.pl\/psychologia\/etapy-zaloby\/","title":{"rendered":"Etapy \u017ca\u0142oby"},"content":{"rendered":"<p>\u017ba\u0142oba to naturalna reakcja na strat\u0119 ukochanej osoby lub innych istotnych utrat. Wed\u0142ug Judith Viorst \u017ca\u0142oba mo\u017ce zako\u0144czy\u0107 si\u0119 na dwa sposoby:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Pozytywn\u0105 identyfikacj\u0105<\/strong>, w kt\u00f3rej zmar\u0142y pozostaje cz\u0119\u015bci\u0105 naszej to\u017csamo\u015bci.<\/li>\n<li><strong>Patologiczn\u0105 identyfikacj\u0105<\/strong>, polegaj\u0105c\u0105 na skrajnym uto\u017csamieniu si\u0119 ze zmar\u0142ym, prowadz\u0105cym do ca\u0142kowitego upodobnienia si\u0119 do niego.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Brak prze\u017cycia \u017ca\u0142oby mo\u017ce natomiast skutkowa\u0107 przewlek\u0142ym smutkiem. \u015amier\u0107 bliskiej osoby cz\u0119sto negatywnie wp\u0142ywa na zdrowie psychiczne i fizyczne. Badania pokazuj\u0105, \u017ce osoby w \u017ca\u0142obie cz\u0119\u015bciej ni\u017c og\u00f3\u0142 spo\u0142ecze\u0144stwa do\u015bwiadczaj\u0105 depresji, uzale\u017cnie\u0144 (od alkoholu, narkotyk\u00f3w czy lek\u00f3w) oraz podejmuj\u0105 ryzykowne zachowania, co zwi\u0119ksza ryzyko wypadk\u00f3w, chor\u00f3b, a nawet samob\u00f3jstw.<\/p>\n<p>Proces \u017ca\u0142oby jest z\u0142o\u017cony i indywidualny, ale istniej\u0105 pewne etapy, kt\u00f3re cz\u0119sto pojawiaj\u0105 si\u0119 u os\u00f3b prze\u017cywaj\u0105cych \u017ca\u0142ob\u0119. Te etapy zosta\u0142y opisane przez ameryka\u0144sk\u0105 <a href=\"https:\/\/psychologuj.pl\/specjalisci\/psychiatra\">psychiatrk\u0119<\/a> Elisabeth K\u00fcbler-Ross i s\u0105 znane jako <strong>model pi\u0119ciu etap\u00f3w \u017ca\u0142oby<\/strong>.<\/p>\n<h2>\u017ba\u0142oba<\/h2>\n<p>\u017ba\u0142oba to naturalny proces emocjonalny, kt\u00f3ry pojawia si\u0119 w odpowiedzi na strat\u0119, najcz\u0119\u015bciej bliskiej osoby. W psychologii jest definiowana jako stan psychicznego i fizycznego cierpienia, towarzysz\u0105cy prze\u017cywaniu utraty, obejmuj\u0105cy szereg intensywnych emocji, takich jak smutek, gniew, poczucie winy, a czasem ulga. Proces \u017ca\u0142oby jest indywidualny i zale\u017cy od wielu czynnik\u00f3w, takich jak wi\u0119\u017a z osob\u0105 zmar\u0142\u0105, okoliczno\u015bci \u015bmierci oraz zasoby emocjonalne i wsparcie spo\u0142eczne osoby do\u015bwiadczaj\u0105cej straty.<\/p>\n<h2>Jakie s\u0105 etapy \u017ca\u0142oby?<\/h2>\n<p>Przebieg \u017ca\u0142oby cz\u0119sto opisuje si\u0119 w etapach, takich jak zaprzeczenie, gniew, targowanie si\u0119, depresja i akceptacja, cho\u0107 nie zawsze s\u0105 one prze\u017cywane w tej kolejno\u015bci. \u017ba\u0142oba mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c obejmowa\u0107 reakcje somatyczne, takie jak bezsenno\u015b\u0107, utrata apetytu czy os\u0142abienie. Proces ten jest niezb\u0119dny, aby osoba pogodzi\u0142a si\u0119 z utrat\u0105 i mog\u0142a na nowo odnale\u017a\u0107 r\u00f3wnowag\u0119 w \u017cyciu. W niekt\u00f3rych przypadkach mo\u017ce jednak przekszta\u0142ci\u0107 si\u0119 w \u017ca\u0142ob\u0119 przed\u0142u\u017con\u0105 (patologiczna \u017ca\u0142oba), wymagaj\u0105c\u0105 wsparcia terapeutycznego.<\/p>\n<h2 style=\"text-align: left;\">Pi\u0119\u0107 etap\u00f3w \u017ca\u0142oby<\/h2>\n<p>Pi\u0119\u0107 etap\u00f3w \u017ca\u0142oby to model opracowany przez Elisabeth K\u00fcbler-Ross opisuj\u0105cy proces prze\u017cywania straty lub konfrontacji ze \u015bwiadomo\u015bci\u0105 ko\u0144cz\u0105cego si\u0119 \u017cycia. Etapy te obejmuj\u0105: zaprzeczenie, gniew, negocjacje, depresj\u0119 oraz akceptacj\u0119. Pomimo \u017ce model ten ma swoje ograniczenia i nie ka\u017cdy przechodzi przez wszystkie jego etapy w okre\u015blonej kolejno\u015bci, stanowi on wa\u017cne narz\u0119dzie w zrozumieniu procesu radzenia sobie ze strat\u0105 i adaptacji do zmian \u017cyciowych z niej wynikaj\u0105cych.<\/p>\n<h4>Zaprzeczenie<\/h4>\n<p>W pocz\u0105tkowej fazie \u017ca\u0142oby, osoba mo\u017ce odczuwa\u0107 szok i zaprzeczanie faktu utraty. Cz\u0119sto unika przyj\u0119cia prawdy i odmawia akceptacji, co si\u0119 wydarzy\u0142o. Po pierwszym otrzymaniu z\u0142ych wie\u015bci ludzie cz\u0119sto reaguj\u0105 poprzez zaprzeczanie i izolacj\u0119. Mog\u0105 trudno zaakceptowa\u0107 faktyczny stan rzeczy, wypieraj\u0105c si\u0119 go, np. m\u00f3wi\u0105c: \u201eTo musi by\u0107 pomy\u0142ka\u201d lub \u201eTo nie dzieje si\u0119 naprawd\u0119\u201d. Jest to naturalna reakcja umys\u0142u, kt\u00f3ry stara si\u0119 chroni\u0107 przed szokiem i intensywnymi emocjami.<\/p>\n<h4>Gniew<\/h4>\n<p>W tej fazie osoba zaczyna odczuwa\u0107 z\u0142o\u015b\u0107 i frustracj\u0119 z powodu utraty. Cz\u0119sto szuka winnych lub obwinia siebie lub innych za to, co si\u0119 sta\u0142o. Kiedy ludzie zaakceptuj\u0105 faktyczn\u0105 strat\u0119, wielu z nich do\u015bwiadcza uczucia gniewu. To uczucie mo\u017ce by\u0107 skierowane zar\u00f3wno na siebie, jak i na innych, a tak\u017ce na sam\u0105 strat\u0119 bliskiej osoby. Gniew jest zrozumia\u0142ym i naturalnym elementem procesu \u017ca\u0142oby, b\u0119d\u0105cym wyrazem potrzeby uwagi, akceptacji i mi\u0142o\u015bci.<\/p>\n<h4>Targowanie<\/h4>\n<p>W tej fazie osoba pr\u00f3buje &#8222;targowa\u0107&#8221; z rzeczywisto\u015bci\u0105 lub wy\u017csz\u0105 si\u0142\u0105 w nadziei na odwr\u00f3cenie utraty. Mo\u017ce sk\u0142ada\u0107 obietnice lub prosi\u0107 o drug\u0105 szans\u0119. To faza, w kt\u00f3rej ludzie pr\u00f3buj\u0105 negocjowa\u0107 ze swoim b\u00f3lem, szukaj\u0105c sposob\u00f3w na odwr\u00f3cenie sytuacji. Staraj\u0105 si\u0119 znale\u017a\u0107 alternatywne scenariusze, kt\u00f3re mog\u0142yby unikn\u0105\u0107 b\u00f3lu i straty. Czasami pojawia si\u0119 my\u015bl, \u017ce co\u015b mog\u0142o by\u0107 zrobione inaczej, aby unikn\u0105\u0107 tragedii.<\/p>\n<h4>Depresja<\/h4>\n<p>W tej fazie osoba do\u015bwiadcza uczucia g\u0142\u0119bokiej smutku i <a href=\"https:\/\/psychologuj.pl\/psychologia\/depresja\/\">depresji<\/a> z powodu utraty. Czuje si\u0119 przygn\u0119biona, apatyczna i mo\u017ce wykazywa\u0107 brak zainteresowania swoim otoczeniem. Po okresie targowania si\u0119 mo\u017ce nast\u0105pi\u0107 okres g\u0142\u0119bokiego smutku i przygn\u0119bienia. To chwila, w kt\u00f3rej zaczynamy pe\u0142niej rozumie\u0107 konsekwencje straty. W tym czasie wsparcie bliskich odgrywa istotn\u0105 rol\u0119, gdy\u017c pomagaj\u0105 w przezwyci\u0119\u017ceniu b\u00f3lu.<\/p>\n<h4>Akceptacja<\/h4>\n<p>W ostatnim etapie ludzie zaczynaj\u0105 akceptowa\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107. Ostatecznie, osoba osi\u0105ga akceptacj\u0119 faktu utraty i zaczyna powoli budowa\u0107 nowe \u017cycie bez tej osoby. Akceptacja nie oznacza zapomnienia oraz, \u017ce \u017ca\u0142oba przestaje istnie\u0107, ale pozwala na zaakceptowanie nowej rzeczywisto\u015bci, przyj\u0119cie tego, co si\u0119 wydarzy\u0142o, i kontynuowanie budowania \u017cycia pomimo straty.<\/p>\n<h2>Model pi\u0119ciu etap\u00f3w \u017ca\u0142oby<\/h2>\n<p>Nie wszyscy ludzie prze\u017cywaj\u0105 etapy \u017ca\u0142oby w tej samej kolejno\u015bci i niekt\u00f3re osoby mog\u0105 do\u015bwiadcza\u0107 kilku etap\u00f3w jednocze\u015bnie. Ponadto, niekt\u00f3re osoby mog\u0105 nie przej\u015b\u0107 przez wszystkie etapy i mog\u0105 do\u015bwiadcza\u0107 \u017ca\u0142oby w inny spos\u00f3b. Proces \u017ca\u0142oby jest bardzo indywidualny i zale\u017cy od wielu czynnik\u00f3w, takich jak relacja z osob\u0105 zmar\u0142\u0105, wsparcie spo\u0142eczne, wcze\u015bniejsze do\u015bwiadczenia traumy i osobowo\u015b\u0107.<\/p>\n<p>Wa\u017cne jest, aby osoby prze\u017cywaj\u0105ce \u017ca\u0142ob\u0119 da\u0107 sobie czas na przetworzenie swoich uczu\u0107 i znalezienie wsparcia od bliskich, przyjaci\u00f3\u0142 lub profesjonalist\u00f3w, je\u015bli to konieczne. Przechodzenie przez etapy \u017ca\u0142oby mo\u017ce by\u0107 trudne i bolesne, ale z czasem i odpowiednim wsparciem, wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi mo\u017ce nauczy\u0107 si\u0119 \u017cy\u0107 z utrat\u0105 i odbudowa\u0107 swoje \u017cycie.<\/p>\n<h2>Pozytywne przepracowanie \u017ca\u0142oby<\/h2>\n<p>Pozytywne przepracowanie \u017ca\u0142oby zale\u017cy od kilku czynnik\u00f3w. Spo\u0142eczna akceptacja smutku sprzyja zdrowemu prze\u017cywaniu straty \u2013 \u017ca\u0142oba jest uznawana za naturaln\u0105 reakcj\u0119 i pozwala na swobodne wyra\u017canie emocji. Brak wsparcia mo\u017ce jednak prowadzi\u0107 do przed\u0142u\u017conego trwania \u017ca\u0142oby, zw\u0142aszcza u os\u00f3b sk\u0142onnych do histerii.<\/p>\n<p>Przej\u0119cie r\u00f3l spo\u0142ecznych po zmar\u0142ym mo\u017ce przynie\u015b\u0107 satysfakcj\u0119 i z\u0142agodzi\u0107 smutek, daj\u0105c poczucie sensu. Dodatkowo proces \u017ca\u0142oby mo\u017ce wi\u0105za\u0107 si\u0119 z korzy\u015bciami, takimi jak spadek, mo\u017cliwo\u015b\u0107 znalezienia nowego partnera, wi\u0119ksza ilo\u015b\u0107 wolnego czasu czy ulga po zako\u0144czeniu cierpienia chorego. Je\u015bli osoby w \u017ca\u0142obie nie odczuwaj\u0105 poczucia winy z powodu wynikaj\u0105cych z niej korzy\u015bci, mog\u0105 \u0142atwiej zako\u0144czy\u0107 ten proces w pozytywny spos\u00f3b. Przezwyci\u0119\u017cenie kryzysu psychologicznego cz\u0119sto prowadzi do wewn\u0119trznego wzmocnienia, g\u0142\u0119bszych relacji oraz wi\u0119kszego poczucia sensu \u017cycia.<\/p>\n<p>Badania nad rodzicami, kt\u00f3rzy stracili dzieci z powodu choroby, pokazuj\u0105, \u017ce wielu z nich do\u015bwiadcza rozwoju duchowego i silniejszych wi\u0119zi rodzinnych, staj\u0105c si\u0119 bardziej otwartymi emocjonalnie. Jednak dla cz\u0119\u015bci par strata dziecka prowadzi do rozpadu ma\u0142\u017ce\u0144stwa \u2013 rozw\u00f3d dotyczy a\u017c 80% przypadk\u00f3w.<\/p>\n\n\n<div class=\"kk-star-ratings kksr-auto kksr-align-left kksr-valign-bottom\"\n    data-payload='{&quot;align&quot;:&quot;left&quot;,&quot;id&quot;:&quot;19&quot;,&quot;slug&quot;:&quot;default&quot;,&quot;valign&quot;:&quot;bottom&quot;,&quot;ignore&quot;:&quot;&quot;,&quot;reference&quot;:&quot;auto&quot;,&quot;class&quot;:&quot;&quot;,&quot;count&quot;:&quot;5&quot;,&quot;legendonly&quot;:&quot;&quot;,&quot;readonly&quot;:&quot;&quot;,&quot;score&quot;:&quot;4.2&quot;,&quot;starsonly&quot;:&quot;&quot;,&quot;best&quot;:&quot;5&quot;,&quot;gap&quot;:&quot;5&quot;,&quot;greet&quot;:&quot;Twoja ocena&quot;,&quot;legend&quot;:&quot;Ocena 4.2\\\/5 - (5 g\u0142os\u00f3w)&quot;,&quot;size&quot;:&quot;24&quot;,&quot;title&quot;:&quot;Etapy \u017ca\u0142oby&quot;,&quot;width&quot;:&quot;119.3&quot;,&quot;_legend&quot;:&quot;Ocena {score}\\\/{best} - ({count} g\u0142os\u00f3w)&quot;,&quot;font_factor&quot;:&quot;1.25&quot;}'>\n            \n<div class=\"kksr-stars\">\n    \n<div class=\"kksr-stars-inactive\">\n            <div class=\"kksr-star\" data-star=\"1\" style=\"padding-right: 5px\">\n            \n\n<div class=\"kksr-icon\" style=\"width: 24px; height: 24px;\"><\/div>\n        <\/div>\n            <div class=\"kksr-star\" data-star=\"2\" style=\"padding-right: 5px\">\n            \n\n<div class=\"kksr-icon\" style=\"width: 24px; height: 24px;\"><\/div>\n        <\/div>\n            <div class=\"kksr-star\" data-star=\"3\" style=\"padding-right: 5px\">\n            \n\n<div class=\"kksr-icon\" style=\"width: 24px; height: 24px;\"><\/div>\n        <\/div>\n            <div class=\"kksr-star\" data-star=\"4\" style=\"padding-right: 5px\">\n            \n\n<div class=\"kksr-icon\" style=\"width: 24px; height: 24px;\"><\/div>\n        <\/div>\n            <div class=\"kksr-star\" data-star=\"5\" style=\"padding-right: 5px\">\n            \n\n<div class=\"kksr-icon\" style=\"width: 24px; height: 24px;\"><\/div>\n        <\/div>\n    <\/div>\n    \n<div class=\"kksr-stars-active\" style=\"width: 119.3px;\">\n            <div class=\"kksr-star\" style=\"padding-right: 5px\">\n            \n\n<div class=\"kksr-icon\" style=\"width: 24px; height: 24px;\"><\/div>\n        <\/div>\n            <div class=\"kksr-star\" style=\"padding-right: 5px\">\n            \n\n<div class=\"kksr-icon\" style=\"width: 24px; height: 24px;\"><\/div>\n        <\/div>\n            <div class=\"kksr-star\" style=\"padding-right: 5px\">\n            \n\n<div class=\"kksr-icon\" style=\"width: 24px; height: 24px;\"><\/div>\n        <\/div>\n            <div class=\"kksr-star\" style=\"padding-right: 5px\">\n            \n\n<div class=\"kksr-icon\" style=\"width: 24px; height: 24px;\"><\/div>\n        <\/div>\n            <div class=\"kksr-star\" style=\"padding-right: 5px\">\n            \n\n<div class=\"kksr-icon\" style=\"width: 24px; height: 24px;\"><\/div>\n        <\/div>\n    <\/div>\n<\/div>\n                \n\n<div class=\"kksr-legend\" style=\"font-size: 19.2px;\">\n            Ocena 4.2\/5 - (5 g\u0142os\u00f3w)    <\/div>\n    <\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u017ba\u0142oba to naturalna reakcja na strat\u0119 ukochanej osoby lub innych istotnych utrat. Wed\u0142ug Judith Viorst \u017ca\u0142oba mo\u017ce zako\u0144czy\u0107 si\u0119 na dwa sposoby: Pozytywn\u0105 identyfikacj\u0105, w kt\u00f3rej zmar\u0142y pozostaje cz\u0119\u015bci\u0105 naszej to\u017csamo\u015bci. Patologiczn\u0105 identyfikacj\u0105, polegaj\u0105c\u0105 na skrajnym uto\u017csamieniu si\u0119 ze zmar\u0142ym, prowadz\u0105cym do ca\u0142kowitego upodobnienia si\u0119 do niego. Brak prze\u017cycia \u017ca\u0142oby mo\u017ce natomiast skutkowa\u0107 przewlek\u0142ym smutkiem. \u015amier\u0107 bliskiej osoby cz\u0119sto negatywnie wp\u0142ywa na zdrowie psychiczne i fizyczne. Badania pokazuj\u0105, \u017ce osoby w \u017ca\u0142obie cz\u0119\u015bciej ni\u017c og\u00f3\u0142 spo\u0142ecze\u0144stwa do\u015bwiadczaj\u0105 depresji, uzale\u017cnie\u0144 (od alkoholu, narkotyk\u00f3w czy lek\u00f3w) oraz podejmuj\u0105 ryzykowne zachowania, co zwi\u0119ksza ryzyko wypadk\u00f3w, chor\u00f3b, a nawet samob\u00f3jstw. Proces \u017ca\u0142oby jest z\u0142o\u017cony &hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2749,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-19","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-artykuly"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/psychologuj.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/psychologuj.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/psychologuj.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/psychologuj.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/psychologuj.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=19"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/psychologuj.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2986,"href":"https:\/\/psychologuj.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19\/revisions\/2986"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/psychologuj.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2749"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/psychologuj.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/psychologuj.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=19"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/psychologuj.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=19"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}