Schizofrenia jest powa\u017cnym zaburzeniem psychicznym, kt\u00f3re dotyka oko\u0142o 1% populacji na ca\u0142ym \u015bwiecie, co oznacza, \u017ce oko\u0142o 1 na 100 os\u00f3b mo\u017ce na ni\u0105 cierpie\u0107 w kt\u00f3rym\u015b momencie \u017cycia. Schizofrenia wyst\u0119puje zar\u00f3wno u m\u0119\u017cczyzn, jak i u kobiet. Pierwsze objawy u m\u0119\u017cczyzn pojawiaj\u0105 si\u0119 najcz\u0119\u015bciej mi\u0119dzy 16, a 25 rokiem \u017cycia, natomiast u kobiet zazwyczaj mi\u0119dzy 20, a 30 rokiem \u017cycia. Kobiety cz\u0119sto maj\u0105 \u0142agodniejszy przebieg choroby.<\/p>\n
Osoby, u kt\u00f3rych zdiagnozowano schizofreni\u0105 maj\u0105 niestety statystycznie kr\u00f3tsz\u0105 d\u0142ugo\u015b\u0107 \u017cycia w por\u00f3wnaniu do og\u00f3lnej populacji. Znacz\u0105c\u0105 rol\u0119 odgrywaj\u0105 tu choroby somatyczne oraz wy\u017cszy wska\u017anik samob\u00f3jstw – osoby ze schizofreni\u0105 maj\u0105 znacznie wy\u017csze ryzyko pope\u0142nienia samob\u00f3jstwa ni\u017c populacja og\u00f3lna. Szacuje si\u0119, \u017ce nawet 20-55% os\u00f3b z tym schorzeniem podejmuje pr\u00f3b\u0119 samob\u00f3jcz\u0105, z czego oko\u0142o 5% faktycznie je pope\u0142nia. Osoby z zaburzeniami schizofrenicznymi stanowi\u0105 znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 pacjent\u00f3w psychiatrycznych w Polsce, a schizofrenia jest jednym z najcz\u0119stszych powod\u00f3w hospitalizacji psychiatrycznych.<\/p>\n
Odpowiadaj\u0105c na pytanie – czym jest schizofrenia<\/strong> – nale\u017cy jednoznacznie stwierdzi\u0107, \u017ce jest jednym z najbardziej tajemniczych zaburze\u0144 psychicznych<\/strong>. Niew\u0105tpliwie na t\u0119 opini\u0119 wp\u0142ywa zr\u00f3\u017cnicowany obraz oraz r\u00f3\u017cnorodny przebieg kliniczny choroby. Jest ona powa\u017cnym wyzwaniem dla badaczy, poniewa\u017c pomimo powstania wielu teorii pr\u00f3buj\u0105cych wyja\u015bni\u0107 etiologi\u0119 zaburze\u0144 schizofrenicznych<\/a> jak r\u00f3wnie\u017c status nozologiczny schizofrenii, kwestie te pozostaj\u0105 nadal w spos\u00f3b jednoznaczny nierozstrzygni\u0119te. Istnieje natomiast zgodno\u015b\u0107 stanowisk, co do wieloprzyczynowo\u015bci<\/strong>, bogactwa symptomatologii, r\u00f3\u017cnorodno\u015bci przebiegu i skutk\u00f3w choroby.<\/p>\n W opinii psycholog\u00f3w schizofrenia \u201eto jedno z najlepiej opisanych i zbadanych zaburze\u0144 psychicznych<\/strong>, kt\u00f3re ze wzgl\u0119du na r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 przejaw\u00f3w, zmienno\u015b\u0107 dynamiki przebiegu i rokowania wzbudza nies\u0142abn\u0105ce zainteresowanie i ci\u0105gle \u017cywe kontrowersje w\u015br\u00f3d najwybitniejszych klinicyst\u00f3w i badaczy. Jedni s\u0105 przekonani, \u017ce schizofrenia jest odr\u0119bn\u0105 jednostk\u0105 nozologiczn\u0105, inni s\u0105dz\u0105, \u017ce mo\u017ce chodzi\u0107 o \u201espektrum\u201d zaburze\u0144 schizofrenicznych<\/strong> podobnie si\u0119 przejawiaj\u0105cych na p\u0142aszczy\u017anie psychicznej i spo\u0142ecznej\u201d. Potwierdzaj\u0105 to prace psychiatr\u00f3w, kt\u00f3rzy pisz\u0105, \u017ce \u201eschizofrenia jest niezwykle z\u0142o\u017conym zaburzeniem psychicznym, o wci\u0105\u017c dyskutowanym statusie nozologicznym oraz bogatej symptomatologii psychopatologicznej\u201d.<\/p>\n Najog\u00f3lniej schizofreni\u0119 mo\u017cna okre\u015bli\u0107, jako chorob\u0119 psychiczn\u0105<\/strong><\/a>, rodzaj specyficznego zaburzenienia psychicznego, charakteryzuj\u0105cego si\u0119 szeregiem objaw\u00f3w, w tym wyst\u0119powaniem psychozy<\/a>. Objawy schizofrenii pojawiaj\u0105 si\u0119 zazwyczaj w okresie dorastania lub wczesnej doros\u0142o\u015bci. Jak pisze Alanen cechuje j\u0105 cz\u0119\u015bciowa dezorganizacja funkcji psychicznych, regresja rozwojowa i tendencja do wycofywania si\u0119 z kontakt\u00f3w mi\u0119dzyludzkich w subiektywny, wewn\u0119trzny \u015bwiat idei, cz\u0119sto podbarwiony omamami<\/a> i urojeniami<\/strong>. R\u00f3\u017cni si\u0119 od innych chor\u00f3b psychicznych o ustalonym pochodzeniu organicznym, tym \u017ce nie powoduje ot\u0119pienia ani zaburze\u0144 pami\u0119ci, orientacji czy inteligencji.<\/p>\n Schizofrenia mo\u017ce prowadzi\u0107 do trudno\u015bci w nawi\u0105zywaniu i utrzymywaniu relacji spo\u0142ecznych. Osoby z tym zaburzeniem cz\u0119sto odczuwaj\u0105 izolacj\u0119 spo\u0142eczn\u0105, maj\u0105 trudno\u015bci w interakcjach z innymi i mog\u0105 unika\u0107 kontaktu z lud\u017ami ze wzgl\u0119du na objawy schizofrenii, takie jak halucynacje czy urojenia.<\/p>\n Polska psycholog Lidia Cierpia\u0142kowska pisze, i\u017c \u201echo\u0107 opisy kliniczne schizofrenii s\u0105 bardzo zr\u00f3\u017cnicowane, to najcz\u0119\u015bciej wskazuje si\u0119 na wyst\u0119powanie takich symptom\u00f3w<\/strong> jak: dezintegracja proces\u00f3w i ca\u0142ej struktury psychicznej, zaburzenia my\u015blenia i spostrzegania, zaburzenia uczuciowo\u015bci lub atrofia uczuciowo\u015bci wy\u017cszej<\/a>, cz\u0119\u015bciej pod postaci\u0105 sztywno\u015bci ni\u017c labilno\u015bci afektywnej, nieprzystosowanie w r\u00f3\u017cnych sferach \u017cycia w powi\u0105zaniu z wycofaniem si\u0119 z kontakt\u00f3w spo\u0142ecznych w wewn\u0119trzny \u015bwiat dziwacznych idei, uroje\u0144 i halucynacji\u201d.<\/p>\n Z kolei psycholo\u017cka Krystyna G\u00f3rna zwraca uwag\u0119 na to, \u017ce schizofrenia to choroba uniemo\u017cliwiaj\u0105ca osi\u0105ganie cel\u00f3w rozwojowych i stabilizacji \u017cyciowej, cz\u0119sto prowadzi do stagnacji spo\u0142ecznej i obni\u017cenia statusu spo\u0142ecznego. Badania dowodz\u0105, \u017ce schizofrenia znajduje si\u0119 na 8 miejscu w\u015br\u00f3d przyczyn niepe\u0142nosprawno\u015bci chorobowej u os\u00f3b w wieku od 15 do 45 roku \u017cycia, a aktywna psychoza<\/strong> w opinii spo\u0142ecznej zajmuje 3 miejsce w\u015br\u00f3d najbardziej upo\u015bledzaj\u0105cych chor\u00f3b zwi\u0105zanych z zaburzeniami fizycznymi i psychicznymi. W roku 2002 schizofrenia by\u0142a drug\u0105, co do cz\u0119sto\u015bci przyczyn\u0105 hospitalizacji psychiatrycznych<\/a> (18,9%) po uzale\u017cnieniu alkoholowym<\/a> (33,9%).<\/p>\n Pierwsze pr\u00f3by naukowego wyja\u015bnienia problemu czym jest schizofrenia si\u0119gaj\u0105 korzeniami XIX \u2013 wiecznej psychiatrii, a ostateczn\u0105 posta\u0107 uzyska\u0142y na pocz\u0105tku XX wieku w pracach Emila Kraepelina oraz Eugeniusza Bleulera. B\u0119d\u0105ca kontynuacj\u0105 idei Karla Kahlbauma, koncepcja Kraepelina opiera\u0142a si\u0119 na za\u0142o\u017ceniu, \u017ce choroba psychiczna to regularny proces biologiczny<\/strong>, dziel\u0105cy si\u0119 na kilka postaci, z kt\u00f3rych ka\u017cda ma okre\u015blon\u0105 etiologi\u0119, charakterystyczne objawy fizyczne i psychiczne, typowy przebieg, podstawy anatomopatologiczne \u015bci\u015ble zwi\u0105zane z sam\u0105 istot\u0105 choroby i z g\u00f3ry przes\u0105dzone zej\u015bcie. Genaza nazwy schizofrenia<\/strong> zwi\u0105zana jest z tym, i\u017c jednym z zaburze\u0144 opisanych w roku 1896 przez Kraepelina by\u0142o dementia praecox<\/strong><\/a>. Nazwy tej u\u017cy\u0142 do okre\u015blenia grupy chor\u00f3b rozpoczynaj\u0105cych si\u0119 w wieku m\u0142odzie\u0144czym i mog\u0105cych doprowadzi\u0107 do ot\u0119pienia. Po raz pierwszy nazwa ta (d\u00e9mence pr\u00e9coce) zosta\u0142a u\u017cyta przez belgijskiego psychiatr\u0119 Benedicta Morela, kt\u00f3ry w ten w\u0142a\u015bnie spos\u00f3b w roku 1852 nazwa\u0142 opisywane przez siebie zaburzenie. Wed\u0142ug Kraepelina zdiagnozowanie dementia praecox by\u0142o mo\u017cliwe po stwierdzeniu wyst\u0119powania nast\u0119puj\u0105cych symptom\u00f3w<\/strong>:<\/p>\n 1) nieadekwatne reakcje emocjonalne; Pogl\u0105dy Kreapeina zdeterminowa\u0142y prac\u0119 wielu pokole\u0144 psychiatr\u00f3w, w istocie by\u0142y one bowiem punktem zwrotnym w r\u00f3\u017cnicowaniu oraz klasyfikowaniu r\u00f3\u017cnych form szale\u0144stwa. W roku 1911 Bleuler wprowadzi\u0142 do psychiatrii poj\u0119cie \u201eschizofrenie<\/strong>\u201d, (schizo \u2013 rozszczepiam, fren \u2013 serce, umys\u0142, wola<\/strong>) kt\u00f3re trafniej okre\u015bla\u0142a natur\u0119 zaburzenia nazwanego przez Kraepelina mianem dementia praecox<\/strong>, gdy\u017c jak si\u0119 okaza\u0142o, zaburzenie to nie zawsze wyst\u0119puje we wczesnej m\u0142odo\u015bci, jest nieuleczalne oraz ko\u0144czy si\u0119 ot\u0119pieniem. Ponadto Bleuler w przeciwie\u0144stwie do Kraepelina nie uwa\u017ca\u0142 schizofrenii za jednostk\u0119 chorobow\u0105 ale za grup\u0119 – schizofrenie<\/strong>.<\/p>\n Bleuler u\u017cywaj\u0105c liczby mnogiej podkre\u015bla\u0142, i\u017c nie jest to jedno zaburzenie, lecz grupa zaburze\u0144 o podobnym statusie nozologicznym. Nazwa schizofrenie<\/strong><\/em> pochodzi od s\u0142\u00f3w: schizo \u2013 rozszczepiam oraz fren \u2013 umys\u0142 i w zamierzeniu jej autora oddaje istot\u0119 tej grupy zaburze\u0144 \u2013 rozszczepienie osobowo\u015bci<\/a>, wyra\u017caj\u0105ce si\u0119 obecno\u015bci\u0105 objaw\u00f3w osiowych<\/strong> (zaburze\u0144 asocjacji<\/strong>, afektu<\/strong><\/a> oraz autyzmu<\/strong> i ambiwalencji<\/strong>). Oznaczaj\u0105ca w j\u0119zyku polskim rozszczepiony umys\u0142<\/strong>, schizofrenia nie jest tym samym, co dysocjacyjne zaburzenie osobowo\u015bci<\/a> okre\u015blane wcze\u015bniej osobowo\u015bci\u0105 mnog\u0105<\/a>. Osoba cierpi\u0105ca na schizofreni\u0119 ma jedn\u0105 osobowo\u015b\u0107<\/strong>.\u00a0Bleuler przez schizofreni\u0119 rozumia\u0142 rozszczepienie aspekt\u00f3w emocjonalnych oraz intelektualnych<\/strong>, dostrzeg\u0142 i\u017c reakcje chorego b\u0105d\u017a ich brak wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 niepowi\u0105zane z aktualnymi do\u015bwiadczeniami. Bleuler rozszerzy\u0142 znacznie granice dementia praecox i w\u0142\u0105czy\u0142 do grupy schizofrenii: psychozy starcze, schizofrenopodobne postacie psychoz okresowych, psychozy alkoholowe oraz inne zaburzenia<\/strong>. Wyr\u00f3\u017cni\u0142 cztery podgrupy schizofrenii<\/strong>: paranoidaln\u0105<\/strong>, katatoniczn\u0105<\/strong>, hebefreniczn\u0105<\/strong> oraz prost\u0105<\/strong>. Uwa\u017ca\u0142, i\u017c schizofrenia w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w jest procesem przebiegaj\u0105cym w spos\u00f3b skryty, ze s\u0142abo zaznaczonymi objawami. W jego opinii zdiagnozowanie psychozy<\/strong> u badanego mo\u017cliwe by\u0142o, kiedy:<\/p>\n Dla oznaczenia podstawowego objawu w grupie schizofrenii, Bleuler u\u017cy\u0142 zapo\u017cyczonego od Freuda terminu Spaltung<\/em> oznaczaj\u0105cego rozszczepienie<\/strong>. Uwa\u017ca\u0142, i\u017c objaw ten jest rezultatem zaburzenia kojarze\u0144<\/strong>. Wyr\u00f3\u017cni\u0142 dwa etapy w procesie rozszczepienia: rozszczepienie pierwotne<\/strong> odpowiadaj\u0105ce terminowi dysocjacja<\/strong> (dezintegracja, rzeczywista fragmentacja) oraz rozszczepienie w\u0142a\u015bciwe<\/strong> (rozszczepienie my\u015bli na fragmenty).<\/p>\n Pierwszorz\u0119dowe <\/strong>i drugorz\u0119dowe symptomy schizofrenii<\/strong> zosta\u0142y wyodr\u0119bnione przez Schneidera pod koniec lat trzydziestych. S\u0142yszenie my\u015bli<\/strong> w postaci k\u0142\u00f3c\u0105cych si\u0119, dyskutuj\u0105cych lub komentuj\u0105cych zachowanie osoby g\u0142os\u00f3w, ow\u0142adni\u0119cie my\u015bli<\/strong>, czyli ich zabieranie b\u0105d\u017a oddanie oraz poczucie, \u017ce chorzy s\u0105 kierowani przez innych<\/strong>, a tak\u017ce postrzeganie urojeniowe<\/strong> \u2013 zaliczy\u0142 on do objaw\u00f3w pierwszorz\u0119dowych<\/strong>. Do objaw\u00f3w drugorz\u0119dowych zaliczy\u0142 depresyjne i euforyczne zmiany nastroju, nasilaj\u0105ce si\u0119 wraz z rozwojem choroby emocjonalne zubo\u017cenie oraz omamy ze strony r\u00f3\u017cnych zmys\u0142\u00f3w, a szczeg\u00f3lnie s\u0142uchowe. W my\u015bl tego stanowiska pierwszorz\u0119dowe symptomy powinny decydowa\u0107 o rozpoznaniu schizofrenii, a drugorz\u0119dowe pozwalaj\u0105 wyodr\u0119bni\u0107 typ choroby.<\/p>\n W roku 1974 J. S. Strauss wraz ze wsp\u00f3\u0142pracownikami wyodr\u0119bni\u0142 symptomy pozytywne schizofrenii<\/strong><\/a> – wskazuj\u0105ce na aktywne zaburzenia w funkcjonowaniu m\u00f3zgu oraz objawy negatywne schizofrenii<\/strong><\/a>, wcze\u015bniej okre\u015blane jako rezydualne lub deficyty – wskazuj\u0105ce na pogorszenie lub utrat\u0119 mo\u017cliwo\u015bci normalnego funkcjonowania. Pocz\u0105tkowo badania patofizjologiczne ukierunkowane by\u0142y na poszukiwanie przyczyn symptom\u00f3w pozytywnych, kt\u00f3rych znaczne nasilenie mo\u017cna zaobserwowa\u0107 w ostrych stanach chorobowych. Symptomy te maj\u0105 decyduj\u0105ce znaczenie w kszta\u0142towaniu spo\u0142ecznego obrazu schizofrenii. Mo\u017cna przypisa\u0107 im konkretne zaburzenia funkcjonalne<\/strong>.<\/p>\n Z biegiem czasu zacz\u0119to r\u00f3wnie\u017c poszukiwa\u0107 \u017ar\u00f3de\u0142 negatywnych symptom\u00f3w schizofrenii, kt\u00f3re odpowiadaj\u0105 g\u0142\u00f3wnie ograniczeniom funkcjonalnym<\/strong>. Timothy Crow uwa\u017ca\u0142, i\u017c s\u0105 one integralnym elementem choroby. Opini\u0119 t\u0119 podziela r\u00f3wnie\u017c Nancy Andreasen dodaj\u0105c, i\u017c to w\u0142a\u015bnie negatywne symptomy odpowiedzialne s\u0105 za trudno\u015bci w znalezieniu pracy, zawieranie nietrwa\u0142ych przyja\u017ani, brak poprawnych relacji rodzinnych oraz uniemo\u017cliwianie pe\u0142nego powrotu do spo\u0142eczno\u015bci. Symptomy te wp\u0142ywaj\u0105 w znacznie wi\u0119kszym stopniu ni\u017c symptomy pozytywne na ekonomiczne koszty schizofrenii. Takie rozumienie schizofrenii prowadzi do uzupe\u0142nienia psychofarmakoterapii w przypadku redukowania symptom\u00f3w pozytywnych o psychoterapi\u0119 oraz wszelkiego rodzaju oddzia\u0142ywania psychospo\u0142eczne i rehabilitacyjne w przypadku redukowania symptom\u00f3w negatywnych oraz ich skutk\u00f3w.<\/p>\n Crow dzieli\u0142 schizofreni\u0119 na dwa typy. Pierwszy typ charakteryzuje si\u0119 przewag\u0105 wyst\u0119powania objaw\u00f3w pozytywnych<\/strong> inaczej okre\u015blanych, jako objawy wytw\u00f3rcze<\/strong>, nadmiarowe (na przyk\u0142ad urojenia i omamy), a w o\u015brodkowym uk\u0142adzie nerwowym nie stwierdza si\u0119 zmian anatomicznych. Wyst\u0119powanie objaw\u00f3w w pierwszym typie schizofrenii wyja\u015bnia si\u0119 nieprawid\u0142ow\u0105 aktywno\u015bci\u0105 przeka\u017anicz\u0105 synaps. W drugim typie schizofrenii przewa\u017caj\u0105 objawy negatywne<\/strong>, a w o\u015brodkowym uk\u0142adzie nerwowym mo\u017cna stwierdzi\u0107 zmiany anatomiczne, jak na przyk\u0142ad poszerzenie kom\u00f3r bocznych m\u00f3zgu. U wi\u0119kszo\u015bci pacjent\u00f3w z zaburzeniami schizofrenicznymi po d\u0142u\u017cszym okresie trwania choroby wyst\u0119puj\u0105 symptomy negatywne (ubytkowe) przejawiaj\u0105ce si\u0119 zubo\u017ceniem aktywno\u015bci psychicznej, behawioralnej oraz zaburzenia funkcjonowania wolicjonalnego. Zalicza si\u0119 do nich: st\u0119pienie afektu<\/a>, wycofanie spo\u0142eczne, anhedoni\u0119, zubo\u017cenie my\u015blenia oraz tre\u015bci wypowiedzi, a w skrajnych przypadkach wyst\u0105pi\u0107 mog\u0105: abulia<\/a>, alogia<\/a> b\u0105d\u017a atymia<\/a>.<\/p>\n Wed\u0142ug Bilikiewicza obawy pozytywne nawarstwiaj\u0105 si\u0119 jako zesp\u00f3\u0142 czynno\u015bciowy na wcze\u015bniejszym procesie chorobowym, przejawiaj\u0105cym si\u0119 objawami negatywnymi. W wyniku licznych bada\u0144 nad wzajemnymi relacjami mi\u0119dzy tymi dwoma typami choroby, stwierdzono, i\u017c s\u0105 one wzgl\u0119dnie niezale\u017cne (istnieje istotna, lecz niska korelacja pomi\u0119dzy nimi) oraz, \u017ce objawy negatywne silnie koreluj\u0105 z uszkodzonym przystosowaniem przedchorobowym<\/strong> jak r\u00f3wnie\u017c wsp\u00f3\u0142wyst\u0119puj\u0105 ze wszystkimi wska\u017anikami obni\u017conego przystosowania spo\u0142ecznego. Psycholo\u017cka Krystyna Drat-Ruszczak uwa\u017ca, i\u017c by\u0107 mo\u017ce najwa\u017cniejszym wynikiem prowadzonych w ostatnich latach bada\u0144 jest dowiedzenie, \u017ce g\u0142\u00f3wny objaw zespo\u0142u negatywnego \u2013 niedostatek ekspresji emocji, nie oznacza, \u017ce chory nie prze\u017cywa emocji, a sp\u0142ycenie afektu maskuje prze\u017cywane przez chorych \u2013 czasami dosy\u0107 silne \u2013 emocje.<\/p>\n Psycholog Kaplan ze wsp\u00f3\u0142pracownikami w 2004 zdefiniowali schizofreni\u0119, jako zaburzenie psychotyczne o nieznanej etiologii<\/a> i r\u00f3\u017cnorodnych objawach. Charakteryzuje si\u0119 wyst\u0119powaniem objaw\u00f3w pozytywnych<\/strong> (wytw\u00f3rczych<\/strong>) i objaw\u00f3w negatywnych<\/strong> (ubytkowych<\/strong>). Objawy schizofrenii s\u0105 przyczyn\u0105 zaburze\u0144 my\u015blenia, afektu, zachowania oraz funkcjonowania spo\u0142ecznego i zawodowego. Schizofrenia zwykle przebiega przewlekle, a w jej przebiegu wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 faz\u0119 prodromaln\u0105 (zwiastun\u00f3w), faz\u0119 aktywn\u0105 oraz faz\u0119 rezydualn\u0105 (zej\u015bciow\u0105). W fazie prodromalnej oraz zej\u015bciowej obserwuje si\u0119 mniejsze nasilenie objaw\u00f3w.<\/span><\/p>\n Kaplan opisuj\u0105c przebieg schizofrenii stwierdza, \u017ce pocz\u0105tek choroby<\/strong><\/a> przypada najcz\u0119\u015bciej mi\u0119dzy 15 a 35 rokiem \u017cycia, po\u0142owa zachorowa\u0144 rozpoznawana jest przed 25 rokiem \u017cycia, rzadko przed 10 i po 40 roku \u017cycia. Zaobserwowano wcze\u015bniejszy pocz\u0105tek choroby u m\u0119\u017cczyzn ni\u017c u kobiet<\/strong>. Schizofrenia rozpoznawana jest we wszystkich grupach etnicznych i we wszystkich cz\u0119\u015bciach \u015bwiata, chocia\u017c w Stanach Zjednoczonych oraz Europie schizofrenia jest o 10 \u2013 100 razy cz\u0119stsza ni\u017c w krajach gorzej rozwijaj\u0105cych si\u0119<\/strong>. Psycholog James Kalat zauwa\u017cy\u0142, \u017ce o wiele cz\u0119\u015bciej schizofrenia diagnozowana jest u tych, kt\u00f3rzy urodzili si\u0119 w zat\u0142oczonych miastach ni\u017c tych, kt\u00f3rzy pochodz\u0105 ze wsi oraz ma\u0142ych miasteczek, a wraz ze wzrostem ilo\u015bci lat sp\u0119dzonych w du\u017cym mie\u015bcie ryzyko zachorowania na schizofreni\u0119 staje si\u0119 wy\u017csze.<\/span><\/p>\n Atak psychozy zwykle poprzedzony jest wyst\u0119powaniem takich objaw\u00f3w prodromalnych jak: l\u0119k, zagubienie, przera\u017cenie lub obni\u017cenie nastroju<\/a>. Objawy prodromalne mog\u0105 wyst\u0119powa\u0107 przez wiele miesi\u0119cy przed zdiagnozowaniem schizofrenii. Pocz\u0105tek mo\u017ce by\u0107 gwa\u0142towny b\u0105d\u017a gwa\u0142towny. U os\u00f3b predysponowanych takie czynniki wyzwalaj\u0105ce jak uraz emocjonalny, u\u017cywanie substancji psychoaktywnych, separacja od rodziny mog\u0105 wywo\u0142a\u0107 epizod psychozy. Z up\u0142ywem czasu wraz z kolejnymi zaostrzeniami pog\u0142\u0119bia si\u0119 upo\u015bledzenie funkcjonowania. Przez ca\u0142e \u017cycie u os\u00f3b cierpi\u0105cych na schizofreni\u0119 utrzymuje si\u0119 podatno\u015b\u0107 na dzia\u0142anie czynnik\u00f3w stresowych.<\/span><\/p>\n Wraz z up\u0142ywem lat trwania schizofrenii obni\u017ca si\u0119 intensywno\u015b\u0107 objaw\u00f3w wytw\u00f3rczych<\/strong>, a nasilaj\u0105 si\u0119 objawy ubytkowe<\/strong>, takie jak brak dba\u0142o\u015bci o higien\u0119, st\u0119pione reakcje emocjonalne oraz r\u00f3\u017cne dziwaczno\u015bci w zachowaniu. Oko\u0142o 1\/3 chorych prowadzi wzgl\u0119dnie normalne \u017cycie, u 1\/3 wyst\u0119puj\u0105 objawy, a u pozosta\u0142ej 1\/3 chorych wyst\u0119puje g\u0142\u0119bokie upo\u015bledzenie funkcjonowania i wymagaj\u0105 oni cz\u0119stych hospitalizacji. U oko\u0142o 10 % chorych z ostatniej grupy istnieje konieczno\u015b\u0107 d\u0142ugotrwa\u0142ej opieki instytucjonalnej. Kaplan i wsp. (2004) do zaburze\u0144 wsp\u00f3\u0142wyst\u0119puj\u0105cych zaliczaj\u0105 u\u017cywanie substancji psychoaktywnych, zaburzenia obsesyjno\u2013kompulsywne, hiponatremi\u0119 b\u0119d\u0105c\u0105 rezultatem polidypsji, palenie tytoniu oraz zaka\u017cenie wirusem HIV.<\/span><\/p>\n Polscy psychiatrzy Dawid Wiener i Rybakowski pisz\u0105c o schizofrenii wskazuj\u0105 na niezwykle interesuj\u0105ce z ewolucyjnego punktu widzenia problemy. Pierwszy dotyczy r\u00f3\u017cnic w pocz\u0105tku<\/strong> oraz przebiegu klinicznym schizofrenii u kobiet i m\u0119\u017cczyzn<\/strong>. Drugi \u2013 zidentyfikowany i nazwany przez Huxleya \u201ecentralnym paradoksem schizofrenii<\/strong>\u201d – wskazuje na trudno\u015b\u0107 w wyja\u015bnieniu utrzymywania si\u0119 \u201ew ca\u0142ej ludzkiej populacji i na sta\u0142ym poziomie (oko\u0142o 1%) zaburzenia, niew\u0105tpliwie zdeterminowanego genetycznie, kt\u00f3re ujawnia si\u0119 przewa\u017cnie u szczytu zdolno\u015bci reprodukcyjnych danego osobnika i w znacznym stopniu je upo\u015bledza\u201d. Nie zaobserwowano r\u00f3\u017cnic w cz\u0119sto\u015bci zachorowa\u0144 pomi\u0119dzy kobietami, a m\u0119\u017cczyznami.<\/span><\/p>\n Osoby cierpi\u0105ce na schizofreni\u0119 charakteryzuj\u0105 si\u0119 powa\u017cnymi deficytami rozwoju ego,<\/strong> poczucia w\u0142asnej warto\u015bci oraz samoidentyfikacji. Dezintegracja psychiczna (rozszczepienie) \u2013 zar\u00f3wno w sferze wewn\u0105trzosobowej, jak i interpersonalnej \u2013 jest podstawowym definicyjnym wyznacznikiem zaburze\u0144 schizofrenicznych. Za\u0142amanie, b\u0105d\u017a \u201ep\u0119kni\u0119cie\u201d granicy pomi\u0119dzy psychiczn\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105 chorego, a rzeczywisto\u015bci\u0105 zewn\u0119trzn\u0105 okre\u015blane jest przez psychiatr\u00f3w mianem tranzytywizmu (Drat-Ruszczak). Chorzy znajduj\u0105cy si\u0119 w tym stanie relacjonuj\u0105 odczucia transformacji Ja: utraty osobowo\u015bci, poczucia bycia przedmiotem czy te\u017c bycia martwym. Mechanizm tego procesu polega na rzutowaniu swoich w\u0142a\u015bciwo\u015bci fizycznych lub psychicznych na obiekty zewn\u0119trzne wraz z utrzymywaniem si\u0119 u chorego przekonania, i\u017c nabra\u0142y one jego w\u0142a\u015bciwo\u015bci, b\u0105d\u017a te\u017c chory ma przeciwne odczucia, mianowicie inne osoby, ich fizyczne cz\u0119\u015bci b\u0105d\u017a w\u0142a\u015bciwo\u015bci psychiczne przenikaj\u0105 do niego, a on sam ca\u0142kowicie b\u0105d\u017a cz\u0119\u015bciowo przestaje by\u0107 sob\u0105 \u2013 wyra\u017ca czyj\u0105\u015b psychik\u0119, a jego zachowanie podlega zewn\u0119trznej kontroli. Istotn\u0105, charakterystyczn\u0105 cech\u0105 os\u00f3b chorych na schizofreni\u0119 paranoidaln\u0105 wed\u0142ug Andrzeja Jakubika (i wsp\u00f3\u0142autor\u00f3w 1991) jest wy\u017cszy ni\u017c w\u015br\u00f3d populacji ludzi zdrowych poziom egocentryzmu.<\/p>\n Psycholo\u017cka Drat-Ruszczak w swoich pracach pisze, \u017ce z perspektywy psychologii Ja<\/a>, tranzytywizmu mo\u017cna uzna\u0107 za takie zmiany w tre\u015bciowej zawarto\u015bci schematu Ja, kt\u00f3re prowadz\u0105 do rozerwania jego struktury. Struktura Ja charakteryzowana jest przez stopie\u0144 jej zr\u00f3\u017cnicowania i poziom integracji, natomiast tre\u015b\u0107 Ja stanowi\u0105 przekonania dotycz\u0105ce posiadanych atrybut\u00f3w (cech fizycznych, cech osobowo\u015bci, pe\u0142nionych r\u00f3l). Ze wzgl\u0119du na s\u0142abo wyodr\u0119bnion\u0105 (ma\u0142o zr\u00f3\u017cnicowan\u0105) i podatn\u0105 na dezintegracj\u0119 struktur\u0119 Ja os\u00f3b chorych na schizofreni\u0119, w trazytywizmie manifestuje si\u0119 zaburzenie jej tre\u015bciowego aspektu. Podczas wybuchu psychozy<\/strong><\/a> chory zatraca orientacj\u0119 w podstawowych atrybutach Ja: nie wie, kt\u00f3re przynale\u017c\u0105 do niego, a kt\u00f3re do kogo\u015b innego, a ich integracja staje si\u0119 niemo\u017cliwa. Wychodz\u0105ca poza granice Ja, niestabilna tre\u015b\u0107 do\u015bwiadcze\u0144 siebie i przekona\u0144 o sobie, uniemo\u017cliwiaj\u0105 sp\u00f3jn\u0105 i wzgl\u0119dnie sta\u0142\u0105 odpowied\u017a na pytanie \u2013 kim jestem i jaki jestem. Szczeg\u00f3lnie teorie psychoanalityczne oraz systemowe akcentuj\u0105 istnienie s\u0142abo wyodr\u0119bnionej, ma\u0142o zr\u00f3\u017cnicowanej struktury Ja przypisuj\u0105c to niedostatecznej indywiduacji, czyli zaburzonemu procesowi wyodr\u0119bniania i r\u00f3\u017cnicowania si\u0119 Ja.<\/p>\n Konflikt do\u015bwiadczany przez osoby z schizofreni\u0105 ma miejsce w specyficznym, charakteryzuje si\u0119 deficytem, ego. W obr\u0119bie tego ego wyst\u0119puj\u0105 konflikty, kt\u00f3re u innych os\u00f3b, nieobci\u0105\u017conych takim dziedzictwem, mog\u0142yby prowadzi\u0107 do innych skutk\u00f3w, takich jak realizacja pop\u0119dowych impuls\u00f3w (np. agresywne lub seksualne zachowania) lub stosowanie mechanizm\u00f3w obronnych wobec tych impuls\u00f3w (np. wyparcie, reakcje pozorowane itd.).<\/p>\n W przypadku os\u00f3b z schizofreni\u0105, deficytowe ego utrudnia skuteczne radzenie sobie z konfliktami, co mo\u017ce prowadzi\u0107 do r\u00f3\u017cnorodnych objaw\u00f3w psychozy. Zamiast wykorzystywa\u0107 zdrowe mechanizmy obronne<\/a>, takie jak wyparcie<\/a> czy sublimacja, osoby z schizofreni\u0105 mog\u0105 przejawia\u0107 zachowania lub reakcje, kt\u00f3re s\u0105 wynikiem niedostatecznego rozwoju ego.<\/p>\n W rezultacie, konflikty w obr\u0119bie tego specyficznego ego cz\u0119sto wyra\u017caj\u0105 si\u0119 poprzez objawy charakterystyczne dla schizofrenii, takie jak dezorganizacja my\u015blenia, omamy czy urojenia. To w\u0142a\u015bnie deficytowe ego stanowi podstaw\u0119 dla nieprawid\u0142owych reakcji i trudno\u015bci w radzeniu sobie z impulsami oraz mechanizmami obronnymi.<\/p>\n Osoby cierpi\u0105ce na schizofreni\u0119 do\u015bwiadczaj\u0105 tych samych konflikt\u00f3w co inne osoby. Istotn\u0105 kwesti\u0105 jest jednak nie tre\u015b\u0107 konfliktu, lecz spos\u00f3b, w jaki ego osoby predysponowanej do zachorowania lub choruj\u0105cej reaguje na ten konflikt. Osoby mog\u0105ce zachorowa\u0107 na schizofreni\u0119 lub ju\u017c choruj\u0105ce mog\u0105 trzyma\u0107 konflikty w stanie u\u015bpienia i r\u00f3wnowagi za pomoc\u0105 prymitywnych mechanizm\u00f3w obronnych osobowo\u015bci, takich jak zaprzeczenie, introjekcja<\/a> i fuzja.<\/p>\n G\u0142\u00f3wna r\u00f3\u017cnica polega na tym, \u017ce gdy konfliktuj\u0105cy impuls przedostaje si\u0119 przez stan u\u015bpienia i konflikt aktualizuje si\u0119, nie jest on subiektywnie odczuwany w taki spos\u00f3b jak u innych os\u00f3b, natomiast reakcje na te konflikty w ogromnym stopniu nieadaptacyjne. W przypadku schizofrenii, psychika doznaje znacznego rozpadu, a objawy staj\u0105 si\u0119 bardzo nasilone.<\/p>\n W rezultacie, schizofreniczne reakcje na konflikt r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od typowych reakcji innych os\u00f3b. Cho\u0107 konflikty mog\u0105 by\u0107 obecne, osoba ze schizofreni\u0105 mo\u017ce do pewnego stopnia trzyma\u0107 je w u\u015bpieniu i utrzymywa\u0107 pozorn\u0105 r\u00f3wnowag\u0119 za pomoc\u0105 prymitywnych mechanizm\u00f3w obronnych. Jednak gdy konflikt staje si\u0119 bardziej aktualny i prze\u0142amuje ten stan, objawy psychotyczne<\/a> staj\u0105 si\u0119 wyj\u0105tkowo nasilone i dezintegruj\u0105ce dla psychiki.<\/p>\n Leczenie schizofrenii jest skomplikowanym procesem, kt\u00f3ry wymaga kompleksowego podej\u015bcia, \u0142\u0105cz\u0105cego farmakoterapi\u0119, psychoterapi\u0119<\/a> oraz wsparcie spo\u0142eczne. Schizofrenia to przewlek\u0142a choroba psychiczna, charakteryzuj\u0105ca si\u0119 zak\u0142\u00f3ceniami my\u015blenia, percepcji i funkcji spo\u0142ecznych. Pomimo \u017ce schizofrenia nie jest w pe\u0142ni wyleczalna, leczenie mo\u017ce znacznie poprawi\u0107 jako\u015b\u0107 \u017cycia<\/a> pacjenta.<\/p>\n Psychofarmakoterapia odgrywa podstawow\u0105 i kluczow\u0105 rol\u0119 w leczeniu schizofrenii. Leki przeciwpsychotyczne zwane r\u00f3wnie\u017c neuroleptykami s\u0105 podstawowymi narz\u0119dziami w leczeniu schizofrenii. Leki przeciwpsychotyczne s\u0105 przepisywane przez psychiatr\u00f3w i mog\u0105 by\u0107 stosowane zar\u00f3wno w formie doustnej, jak i w formie zastrzyk\u00f3w. Te substancje chemiczne wp\u0142ywaj\u0105 na r\u00f3wnowag\u0119 neuroprzeka\u017anik\u00f3w w m\u00f3zgu, zmniejszaj\u0105c nasilenie objaw\u00f3w schizofrenii, takich jak halucynacje, urojenia i zaburzenia my\u015blenia. Leki te mog\u0105 jednak wywo\u0142ywa\u0107 skutki uboczne, takie jak przyrost masy cia\u0142a, problemy z ruchem czy senno\u015b\u0107. Dlatego te\u017c wa\u017cne jest \u015bcis\u0142e monitorowanie pacjenta i dostosowywanie dawek w miar\u0119 potrzeb.<\/p>\n Leki przeciwpsychotyczne dzia\u0142aj\u0105 poprzez regulacj\u0119 neuroprzeka\u017anik\u00f3w w m\u00f3zgu, takich jak dopamina i serotonina. Istniej\u0105 dwie g\u0142\u00f3wne grupy lek\u00f3w przeciwpsychotycznych:<\/p>\n Klasyczne leki przeciwpsychotyczne (typowe)<\/strong><\/p>\n Stosowane od lat 50. XX wieku, s\u0105 skuteczne, ale mog\u0105 powodowa\u0107 znaczne skutki uboczne, takie jak sztywno\u015b\u0107 mi\u0119\u015bni, dr\u017cenie i inne objawy pozapiramidowe. Przyk\u0142ady: chlorpromazyna, haloperidol.<\/p>\n Leki przeciwpsychotyczne nowej generacji (atypowe)<\/strong><\/p>\n Maj\u0105 mniej skutk\u00f3w ubocznych, zw\u0142aszcza tych zwi\u0105zanych z funkcjonowaniem motorycznym, i s\u0105 skuteczne w leczeniu zar\u00f3wno pozytywnych, jak i negatywnych objaw\u00f3w schizofrenii. Przyk\u0142ady: olanzapina, risperidon, kwetiapina, aripiprazol.<\/p>\n Psychoterapia jest drugim wa\u017cnym elementem leczenia schizofrenii. Pomaga pacjentom radzi\u0107 sobie z objawami choroby, zrozumie\u0107 swoje my\u015bli i uczucia oraz rozwija\u0107 umiej\u0119tno\u015bci spo\u0142eczne. Terapia poznawczo-behawioralna mo\u017ce by\u0107 szczeg\u00f3lnie skuteczna, pomagaj\u0105c pacjentom w identyfikowaniu i modyfikowaniu negatywnych wzorc\u00f3w my\u015blowych i zachowa\u0144. Psychoterapia odgrywa wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w leczeniu schizofrenii. Obejmuje ona r\u00f3\u017cne podej\u015bcia, takie jak terapia poznawczo-behawioralna, terapia interpersonalna i terapia rodziny. Celem terapii jest pomoc osobie choremu w radzeniu sobie z objawami schizofrenii, poprawa funkcjonowania spo\u0142ecznego, umiej\u0119tno\u015bci interpersonalnych i zarz\u0105dzania stresem.<\/p>\n W przypadku nasilonych objaw\u00f3w schizofrenii, kt\u00f3re zagra\u017caj\u0105 bezpiecze\u0144stwu pacjenta lub innych os\u00f3b, mo\u017ce by\u0107 konieczne leczenie szpitalne. Hospitalizacja psychiatryczna mo\u017ce by\u0107 kr\u00f3tkoterminowa, aby ustabilizowa\u0107 stan pacjenta, lub d\u0142ugoterminowa, w zale\u017cno\u015bci od potrzeb.<\/p>\n Wsparcie spo\u0142eczne odgrywa bardzo wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w leczeniu schizofrenii. Bliscy pacjent\u00f3w, przyjaciele i spo\u0142eczno\u015b\u0107 s\u0105 istotnymi elementami, kt\u00f3re mog\u0105 pom\u00f3c w radzeniu sobie z chorob\u0105. Edukacja rodzinna na temat schizofrenii mo\u017ce zmniejszy\u0107 stygmatyzacj\u0119 i wspiera\u0107 bliskich w zrozumieniu i wspieraniu osoby chorej. Istotne jest zapewnienie osobom z schizofreni\u0105 wsparcia ze strony rodziny, przyjaci\u00f3\u0142 i spo\u0142eczno\u015bci. Wsparcie emocjonalne, zrozumienie i akceptacja mog\u0105 mie\u0107 pozytywny wp\u0142yw na proces leczenia i zdrowie psychiczne osoby z schizofreni\u0105.<\/p>\n Rehabilitacja psychospo\u0142eczna to kolejny aspekt kompleksowego leczenia schizofrenii. Obejmuje ona trening umiej\u0119tno\u015bci spo\u0142ecznych, zaj\u0119cia terapeutyczne oraz wsparcie w reintegracji spo\u0142ecznej i zawodowej. Dzi\u0119ki temu pacjenci mog\u0105 stopniowo odzyskiwa\u0107 samodzielno\u015b\u0107 i wraca\u0107 do normalnego \u017cycia. Ten rodzaj terapii ma na celu pom\u00f3c osobom z schizofreni\u0105 w przywr\u00f3ceniu i utrzymaniu jak najwy\u017cszej jako\u015bci \u017cycia. Obejmuje on trening umiej\u0119tno\u015bci spo\u0142ecznych, szkolenia zawodowe, wsparcie przy powrocie do pracy lub szko\u0142y, a tak\u017ce pomoc w znalezieniu odpowiednich mieszka\u0144 i innych aspekt\u00f3w codziennego funkcjonowania.<\/p>\n Wa\u017cne jest r\u00f3wnie\u017c monitorowanie stanu psychicznego pacjenta i dostosowywanie planu leczenia w miar\u0119 potrzeb. Regularne kontrole psychiatryczne, dostosowywanie lek\u00f3w oraz dostosowywanie planu terapeutycznego pozwalaj\u0105 na skuteczne utrzymywanie remisji w przebiegu schizofrenii. Leczenie schizofrenii wymaga zatem holistycznego podej\u015bcia, \u0142\u0105cz\u0105cego farmakoterapi\u0119, psychoterapi\u0119, wsparcie spo\u0142eczne i rehabilitacj\u0119 psychiatryczn\u0105. Wsp\u00f3\u0142praca pacjenta, rodziny i zespo\u0142u terapeutycznego oraz regularne konsultacje z psychiatr\u0105 i terapeut\u0105 jak r\u00f3wnie\u017c przestrzeganie zalece\u0144 medycznych s\u0105 kluczowe dla skutecznego leczenia schizofrenii i poprawy jako\u015bci \u017cycia osoby dotkni\u0119tej t\u0105 chorob\u0105.<\/p>\nDefinicja schizofrenii<\/h2>\n
Schizofrenia – ewolucja pogl\u0105d\u00f3w<\/h2>\n
\n2) stereotypie ruchowe;
\n3) trudno\u015bci z koncentracj\u0105 uwagi;
\n4) wra\u017cenia zmys\u0142owe przy braku bod\u017ac\u00f3w (halucynacje<\/a>);
\n5) podtrzymywanie pewnych pogl\u0105d\u00f3w wobec sprzecznych z nimi danych (urojenia).<\/p>\n\n
Pierwszorz\u0119dowe i drugorz\u0119dowe symptomy schizofrenii<\/h2>\n
Objawy pozytywne i negatywne schizofrenii<\/h2>\n
Przebieg schizofrenii<\/h2>\n
Intensywno\u015b\u0107 objaw\u00f3w w przebiegu schizofrenii<\/h2>\n
Deficyty rozwoju ego w schizofrenii<\/h2>\n
Leczenie schizofrenii<\/h2>\n
Psychofarmakoterapia<\/h3>\n
Psychoterapia<\/h3>\n
Leczenie szpitalne<\/h3>\n
Wsparcie spo\u0142eczne<\/h3>\n
Rehabilitacja psychospo\u0142eczna<\/h3>\n
\n